سه شنبه، ۲۹ دی ۱۳۹۴ - ۱۲:۲۵
یحیی نطنزییحیی نطنزی

آمارهایی که تصویری سیاه از سینمای ایران می‌دهند

آدرسِ غلط

یحیی نطنزی

همین چند روزِ پیش بود. صبحِ یك روز زمستانی. گزارش عجیبی در یكی از خبرگزاری‌ها منتشر شد با این مضمون كه 81 درصد فیلم‌های سی‌وسومین دوره‌ی جشنواره‌ی فجر ارتباطی به اولویت‌های جمهوری اسلامی ایران نداشته‌اند. با این فرض كه از بین 43 فیلمی كه كارشناسان گمنام مورد بررسی قرار گرفته‌اند فقط 6/18 درصد (هشت فیلم) به موضوعات اولویت‌دار جمهوری اسلامی از منظر امام راحل، رهبری و اسناد بالادستی كشور پرداخته‌اند. بر اساس مفروضات این گزارش فیلم‌هایی مثل خانه دختر، روز مبادا، ارغوان، مردی كه اسب شد و مشرف به كوچه‌ی بی‌‌نام فرهنگ دینی و سنتی را تخریب كرده‌اند و فیلم‌های بهمن، دریا و ماهی پرنده و ارغوان هم در زمینه‌ی شاخص‌های انقلاب اسلامی مشكل‌دار ارزیابی شده‌اند. جالب اینكه فیلم‌های شرفناز و مرگ ماهی بهترین فیلم‌های جشنواره‌ی سال گذشته در زمینه‌‌ی دینی و اعتقادی محسوب شده‌اند (دو فیلمی كه یكی به خاطر كیفیت پایینش مورد توجه منتقدان قرار نگرفت و دیگری اتفاقا به خاطر قرائت نادرست از مضمونش دچار اتهام‌های سیاسی عجیب‌ و غریبی شد و هنوز هم نتوانسته فرصت اكران پیدا كند).

موضع‌گیری‌های این چنینی علیه كلیت سینمای ایران اتفاق چندان جدیدی نیست. كم نبوده‌اند افرادی كه با شدیدترین حمله‌ها و تندترین لحن‌ها و گاهی توهین‌آمیز‌ترین الفاظ به سینمای ایران تاخته‌اند و محصولات آن را مغایر با ارزش‌ها یا آرمان‌های انقلاب دانسته‌اند. این گزارش اما از این جهت بیشتر به چشم آمد و در خبرگزاری‌ها و سایت‌های مختلف بازنشر شد كه به جای بیان نظرات شخصی ظاهراً مبتنی بر یك تحقیق جامع‌تر بود و از سوی مرکز مطالعات فرهنگی و آینده‌پژوهی «ژرفا» منتشر شد؛ مركزی كه البته اطلاعات زیادی از آن در اینترنت موجود نیست جز اینكه رئیسش، صالح اسكندری، از فارغ‌التحصیلان دانشگاه امام صادق است و تا به حال علاوه بر موضع‌گیری‌های سینمایی نظراتی انتقادی درباره‌ی مسائل سیاسی، اقتصادی‌ و اجتماعی به او منتسب شده است. آمارهایی در این گزارش ذكر شده كه فقط در صورت صحت بخشی از آنها نه تنها حجم قابل توجهی از آثار سینمایی سال گذشته زیر سئوال می‌رود، بلكه عملكرد سازمان سینمایی در جهت‌دهی و حمایت از آنها هم نادرست فرض می‌شود. تصور كنید آن‌طور كه در این گزارش آمده 32 فیلم از 43 فیلم مورد بررسی قرار گرفته با هدف عادی‌سازی ناهنجاری‌های اجتماعی ساخته شده باشند. چنین فیلم‌هایی و چنین سینمایی نه تنها نمی‌تواند شایسته تحسین باشند بلكه باید با به عنوان عاملی برانداز زیر اخیه كشیده شود.

مشكل چنین گزارش‌هایی بیش از هر چیز رویكرد سیاست‌زده‌ای است كه بر كلیت آنها حاكم است كه با ذات خلاقه‌ی هنر تضاد دارد و نمی‌تواند به درك درستی از آن برسد. این گزارش‌ها معمولا سئوال‌های ساده اما بی‌پاسخی را به ذهنمان می‌آورند كه توجه به آنها عیار آمارهایشان را بهتر مشخص می‌كند: فیلم‌هایی كه در زمینه‌ی حجاب و عفاف شاخص‌ها را نقض كرده‌اند دقیقا مرتكب چه اشتباهی شده‌اند؟ بیرون بودن موی فلان بازیگر زن در فلان فیلم ملاك چنین ارزیابی تند و تیزی شده یا مثلا برهنه‌شدن فلان بازیگر مرد در یك فیلم دیگر؟ فیلم‌هایی كه سبك زندگی ایرانی اسلامی را ترویج نكرده‌اند دقیقا به چه مسیری رفته‌اند؟ خانه‌هایی با آشپزخانه‌ی اپن را به عنوان محل زندگی شخصیت‌ها به نمایش گذاشته‌اند یا به ارزش‌هایی مثل قناعت و توكل بی‌توجهی كرده‌اند؟ فیلم‌هایی كه متهم به شبهه‌پراكنی نسبت به احكام و مبانی اسلام پرداخته‌اند چطور؟ احكامی مثل قصاص را زیر سئوال برده‌اند یا مثلا تصویر نادرستی از گزاره‌های دینی مثل نماز و روزه و خمس و زكات نشان داده‌اند؟ اصلا در چنین فرضی حدود و صغور احكام و مبانی اسلام دقیقا چه چیزهایی است كه فیلم‌ها به زیرپا گذاشتن آنها متهم شده‌اند؟ 10 فیلمی كه به القای ناكارآمدی نهادهای اجتماعی و حكومتی متهم شده‌اند دقیقا چه معیارهایی را زیر پا گذاشته‌اند؟ 9 فیلمی كه به زمینه‌سازی برای مهاجرت از كشور پرداخته‌اند و 6 فیلمی كه سعی در القای بی‌اعتمادی مردم به نظام داشته‌اند و 14 فیلمی كه نهیلیسیم را ترویج كرده‌اند مشخصا چه گناهانی را مرتكب شده‌اند؟ مهم‌تر از همه اینكه كارشناسان گمنامی كه ظاهرا مجبور شده‌اند برای رسیدن به این آمارها بعضی فیلم‌ها را چند بار ببیند و وظیفه‌ای طاقت‌فرسا را به جان بخرند دقیقا چه كسانی، با چه معلوماتی و چه تخصصی بوده‌اند؟

چنین گزارش‌هایی معمولا ظاهر عوام‌فریبی دارند و نیازی نمی‌بینند مصداق‌ها و معیارهایشان را كاملا با رسانه‌ها در میان بگذرانند. چرا كه به محض این كار بی‌اعتباری‌شان بیشتر از گذشته به چشم می‌آید و مشخص می‌شود چطور سعی دارند با گرفتن ژستی آماری ایده‌های همیشگی‌ و غرض‌ورزانه‌شان برای زیر سئوال بردن كلیت سینمای ایران دنبال كنند و همان حرف‌های همیشگی را به جای هجمه‌های پشت تریبونی در قالبی شبه علمی و تحقیقی بیان كنند. به همین دلیل سنگ بنای این برخوردها نه آسیب‌شناسی و نقد بلكه برای تخریب و انتقام از جریانی است كه خودشان در آن سهمی ندارند. بگذریم كه نگاه سیاست‌زده‌ای كه در این متن‌ها و آمارها نسبت به هنر وجود دارد راه هر گونه بحث و تبادل نظر معقولی را هم می‌بندد و صحبت از نتیجه را بی‌فایده می‌كند.

این گزار‌ش‌ها در تاریخ مدیریت فرهنگی كشور زیاد نوشته‌ شده‌اند و می‌شوند. مخاطبشان هم الزاما نه مخاطبان و كارشناسان سینما بلكه مدیران و تصمیم‌گیرندگانی هستند كه ممكن است با دیدن این آمارها برق از سرشان بپرد و نسبت به ماهیت و كاركرد سینمای در مملكت بدبین بشوند. تصور كنید نسخه‌ای از همین گزارش یا خدای نكرده نسخه‌ای مفصل‌تر از آن به دست یكی از اعضای كمیسیون فرهنگی مجلس برسد و آمارها و اطلاعات آن به موضوع سخنرانی‌ یكی از آنها در صحن علنی مجلس سینمایی تبدیل بشود. تصور كنید چنین متن‌هایی سر از دفتر یكی از مراجع تقلید هم دربیاورد و موضوع و تیتر آن به بخشی از سخنان آنها در درس خارج تبدیل شود. آن‌وقت است كه كاركرد مخرب این گزارش‌ها از بازنشر در سه چهار خبرگزاری و سایت فراتر می‌رود و كلیت سینمای ایران را زیر سئوال می‌برد و دیگر مسئولان را هم به واكنش‌های تدافعی یا تهاجمی وا می‌دارد. آن‌وقت است كه مخاطبی كه الزاما اطلاع زیادی از چند و چون سینمای ایران ندارد ممكن است تصور كند سینمای ایران تبدیل شده به كشكولی از صحنه‌های غیراخلاقی و شعارهای سیاسی و تلخ‌اندیشی‌های مخرب كه نه به درد دنیای ایرانیان مسلمان‌ می‌خورد و نه به درد آخرتشان. پس چه بهتر كه بودجه‌اش محدود شود، نظارتش بیشتر شود و مدیران نالایقش هم بركنار شوند. اتفاقی كه بعید نیست اگر با چنین گزارش‌هایی برخورد نشود و اعتبارشان زیر سئوال نرود، در آینده‌ای نزدیك گریبانگیر سینمای ایران بشود.

2016-01-19 12:25:48 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳۰ ارديبهشت ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره یازدهم

محبوب ناگهان مجاز و صف‌های دراز

2017-05-20 16:00:29 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۳ ارديبهشت ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره دهم

اعلام بی‌خبری هنرمندان عزیز از وقایع کشور

2017-05-13 10:13:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۶ ارديبهشت ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره نهم

استقبال از مناظره‌ها، بدون پخش تیزر از ماهواره

2017-05-06 11:12:43 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۹ ارديبهشت ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره هشتم

تعداد انبوهی آگهی #استخدام رسید

2017-04-29 14:17:16 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۳ ارديبهشت ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره هفتم

تبیین رابطه تنگاتنگ هنر و سیاست + عکس

2017-04-23 09:18:51 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۶ فروردين ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره ششم

تنها امروز برای نامزد شدن مهلت دارید!

2017-04-15 12:20:28 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۹ فروردين ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره پنجم

صدا و سیما، محبوب دل‌ها!

2017-04-08 06:43:39 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۹ اسفند ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهارم

افشاگری‌ها در سالی که گذشت + عکس

2017-03-19 06:13:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۱ اسفند ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سوم

افشاگر عزیزم، حمایت حمایت

2017-03-11 14:01:30 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۵ اسفند ۱۳۹۵
عادل یراقیعادل یراقی

درباره اکران نشدن «امتحان نهایی»

روزی حسابم را با محمد حیدری تسویه خواهم کرد

2017-03-05 13:32:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۴ اسفند ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره دوم

حراج چند #اسکار سیاسی

2017-03-04 12:54:49 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۷ اسفند ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره یکم

#فراستی در لیست امید جناح‌ها

2017-02-25 13:54:07 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره یازدهم و آخر)

باز هم لو رفتن نتایج، حادثه آفرید

2017-02-09 12:23:16 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۰ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره دهم)

کاندیدا افزود: من #این همه نیستم!

2017-02-08 15:39:24 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۱۹ بهمن ۱۳۹۵
پدرام رضایی‌زادهپدرام رضایی‌زاده

درحاشیه نمایش «قاتل اهلی» و واکنش کیمیایی به انتقادها

خداحافظ لنین

2017-02-07 16:08:03 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۱۹ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره نهم)

مردی که غم مدیریت جهان را می‌خورد، رفته است

2017-02-07 14:02:29 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره هشتم)

سال‌های خیلی شیرین دهه‌ شصت + عکس

2017-02-06 07:19:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره هفتم)

#قیصر! تو کدومی؟

2017-02-05 07:45:28 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره ششم)

حضور خودجوش تماشاگران اتوبوسی

2017-02-04 13:05:48 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۱۵ بهمن ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره ۳۵ (شماره پنجم)

هنوز کسی مسئولیت‌ #این فیلم را بر عهده نگرفته است!

2017-02-03 15:52:42 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید