سه شنبه، ۲۹ دی ۱۳۹۴ - ۱۲:۲۵
یحیی نطنزییحیی نطنزی

آمارهایی که تصویری سیاه از سینمای ایران می‌دهند

آدرسِ غلط

یحیی نطنزی

همین چند روزِ پیش بود. صبحِ یك روز زمستانی. گزارش عجیبی در یكی از خبرگزاری‌ها منتشر شد با این مضمون كه 81 درصد فیلم‌های سی‌وسومین دوره‌ی جشنواره‌ی فجر ارتباطی به اولویت‌های جمهوری اسلامی ایران نداشته‌اند. با این فرض كه از بین 43 فیلمی كه كارشناسان گمنام مورد بررسی قرار گرفته‌اند فقط 6/18 درصد (هشت فیلم) به موضوعات اولویت‌دار جمهوری اسلامی از منظر امام راحل، رهبری و اسناد بالادستی كشور پرداخته‌اند. بر اساس مفروضات این گزارش فیلم‌هایی مثل خانه دختر، روز مبادا، ارغوان، مردی كه اسب شد و مشرف به كوچه‌ی بی‌‌نام فرهنگ دینی و سنتی را تخریب كرده‌اند و فیلم‌های بهمن، دریا و ماهی پرنده و ارغوان هم در زمینه‌ی شاخص‌های انقلاب اسلامی مشكل‌دار ارزیابی شده‌اند. جالب اینكه فیلم‌های شرفناز و مرگ ماهی بهترین فیلم‌های جشنواره‌ی سال گذشته در زمینه‌‌ی دینی و اعتقادی محسوب شده‌اند (دو فیلمی كه یكی به خاطر كیفیت پایینش مورد توجه منتقدان قرار نگرفت و دیگری اتفاقا به خاطر قرائت نادرست از مضمونش دچار اتهام‌های سیاسی عجیب‌ و غریبی شد و هنوز هم نتوانسته فرصت اكران پیدا كند).

موضع‌گیری‌های این چنینی علیه كلیت سینمای ایران اتفاق چندان جدیدی نیست. كم نبوده‌اند افرادی كه با شدیدترین حمله‌ها و تندترین لحن‌ها و گاهی توهین‌آمیز‌ترین الفاظ به سینمای ایران تاخته‌اند و محصولات آن را مغایر با ارزش‌ها یا آرمان‌های انقلاب دانسته‌اند. این گزارش اما از این جهت بیشتر به چشم آمد و در خبرگزاری‌ها و سایت‌های مختلف بازنشر شد كه به جای بیان نظرات شخصی ظاهراً مبتنی بر یك تحقیق جامع‌تر بود و از سوی مرکز مطالعات فرهنگی و آینده‌پژوهی «ژرفا» منتشر شد؛ مركزی كه البته اطلاعات زیادی از آن در اینترنت موجود نیست جز اینكه رئیسش، صالح اسكندری، از فارغ‌التحصیلان دانشگاه امام صادق است و تا به حال علاوه بر موضع‌گیری‌های سینمایی نظراتی انتقادی درباره‌ی مسائل سیاسی، اقتصادی‌ و اجتماعی به او منتسب شده است. آمارهایی در این گزارش ذكر شده كه فقط در صورت صحت بخشی از آنها نه تنها حجم قابل توجهی از آثار سینمایی سال گذشته زیر سئوال می‌رود، بلكه عملكرد سازمان سینمایی در جهت‌دهی و حمایت از آنها هم نادرست فرض می‌شود. تصور كنید آن‌طور كه در این گزارش آمده 32 فیلم از 43 فیلم مورد بررسی قرار گرفته با هدف عادی‌سازی ناهنجاری‌های اجتماعی ساخته شده باشند. چنین فیلم‌هایی و چنین سینمایی نه تنها نمی‌تواند شایسته تحسین باشند بلكه باید با به عنوان عاملی برانداز زیر اخیه كشیده شود.

مشكل چنین گزارش‌هایی بیش از هر چیز رویكرد سیاست‌زده‌ای است كه بر كلیت آنها حاكم است كه با ذات خلاقه‌ی هنر تضاد دارد و نمی‌تواند به درك درستی از آن برسد. این گزارش‌ها معمولا سئوال‌های ساده اما بی‌پاسخی را به ذهنمان می‌آورند كه توجه به آنها عیار آمارهایشان را بهتر مشخص می‌كند: فیلم‌هایی كه در زمینه‌ی حجاب و عفاف شاخص‌ها را نقض كرده‌اند دقیقا مرتكب چه اشتباهی شده‌اند؟ بیرون بودن موی فلان بازیگر زن در فلان فیلم ملاك چنین ارزیابی تند و تیزی شده یا مثلا برهنه‌شدن فلان بازیگر مرد در یك فیلم دیگر؟ فیلم‌هایی كه سبك زندگی ایرانی اسلامی را ترویج نكرده‌اند دقیقا به چه مسیری رفته‌اند؟ خانه‌هایی با آشپزخانه‌ی اپن را به عنوان محل زندگی شخصیت‌ها به نمایش گذاشته‌اند یا به ارزش‌هایی مثل قناعت و توكل بی‌توجهی كرده‌اند؟ فیلم‌هایی كه متهم به شبهه‌پراكنی نسبت به احكام و مبانی اسلام پرداخته‌اند چطور؟ احكامی مثل قصاص را زیر سئوال برده‌اند یا مثلا تصویر نادرستی از گزاره‌های دینی مثل نماز و روزه و خمس و زكات نشان داده‌اند؟ اصلا در چنین فرضی حدود و صغور احكام و مبانی اسلام دقیقا چه چیزهایی است كه فیلم‌ها به زیرپا گذاشتن آنها متهم شده‌اند؟ 10 فیلمی كه به القای ناكارآمدی نهادهای اجتماعی و حكومتی متهم شده‌اند دقیقا چه معیارهایی را زیر پا گذاشته‌اند؟ 9 فیلمی كه به زمینه‌سازی برای مهاجرت از كشور پرداخته‌اند و 6 فیلمی كه سعی در القای بی‌اعتمادی مردم به نظام داشته‌اند و 14 فیلمی كه نهیلیسیم را ترویج كرده‌اند مشخصا چه گناهانی را مرتكب شده‌اند؟ مهم‌تر از همه اینكه كارشناسان گمنامی كه ظاهرا مجبور شده‌اند برای رسیدن به این آمارها بعضی فیلم‌ها را چند بار ببیند و وظیفه‌ای طاقت‌فرسا را به جان بخرند دقیقا چه كسانی، با چه معلوماتی و چه تخصصی بوده‌اند؟

چنین گزارش‌هایی معمولا ظاهر عوام‌فریبی دارند و نیازی نمی‌بینند مصداق‌ها و معیارهایشان را كاملا با رسانه‌ها در میان بگذرانند. چرا كه به محض این كار بی‌اعتباری‌شان بیشتر از گذشته به چشم می‌آید و مشخص می‌شود چطور سعی دارند با گرفتن ژستی آماری ایده‌های همیشگی‌ و غرض‌ورزانه‌شان برای زیر سئوال بردن كلیت سینمای ایران دنبال كنند و همان حرف‌های همیشگی را به جای هجمه‌های پشت تریبونی در قالبی شبه علمی و تحقیقی بیان كنند. به همین دلیل سنگ بنای این برخوردها نه آسیب‌شناسی و نقد بلكه برای تخریب و انتقام از جریانی است كه خودشان در آن سهمی ندارند. بگذریم كه نگاه سیاست‌زده‌ای كه در این متن‌ها و آمارها نسبت به هنر وجود دارد راه هر گونه بحث و تبادل نظر معقولی را هم می‌بندد و صحبت از نتیجه را بی‌فایده می‌كند.

این گزار‌ش‌ها در تاریخ مدیریت فرهنگی كشور زیاد نوشته‌ شده‌اند و می‌شوند. مخاطبشان هم الزاما نه مخاطبان و كارشناسان سینما بلكه مدیران و تصمیم‌گیرندگانی هستند كه ممكن است با دیدن این آمارها برق از سرشان بپرد و نسبت به ماهیت و كاركرد سینمای در مملكت بدبین بشوند. تصور كنید نسخه‌ای از همین گزارش یا خدای نكرده نسخه‌ای مفصل‌تر از آن به دست یكی از اعضای كمیسیون فرهنگی مجلس برسد و آمارها و اطلاعات آن به موضوع سخنرانی‌ یكی از آنها در صحن علنی مجلس سینمایی تبدیل بشود. تصور كنید چنین متن‌هایی سر از دفتر یكی از مراجع تقلید هم دربیاورد و موضوع و تیتر آن به بخشی از سخنان آنها در درس خارج تبدیل شود. آن‌وقت است كه كاركرد مخرب این گزارش‌ها از بازنشر در سه چهار خبرگزاری و سایت فراتر می‌رود و كلیت سینمای ایران را زیر سئوال می‌برد و دیگر مسئولان را هم به واكنش‌های تدافعی یا تهاجمی وا می‌دارد. آن‌وقت است كه مخاطبی كه الزاما اطلاع زیادی از چند و چون سینمای ایران ندارد ممكن است تصور كند سینمای ایران تبدیل شده به كشكولی از صحنه‌های غیراخلاقی و شعارهای سیاسی و تلخ‌اندیشی‌های مخرب كه نه به درد دنیای ایرانیان مسلمان‌ می‌خورد و نه به درد آخرتشان. پس چه بهتر كه بودجه‌اش محدود شود، نظارتش بیشتر شود و مدیران نالایقش هم بركنار شوند. اتفاقی كه بعید نیست اگر با چنین گزارش‌هایی برخورد نشود و اعتبارشان زیر سئوال نرود، در آینده‌ای نزدیك گریبانگیر سینمای ایران بشود.

2016-01-19 12:25:48 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ودوم

برگزاری جشنواره در تلگرام

2017-10-21 13:42:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۲ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ویکم

قرنطینه اهالی رسانه در جشنواره فجر

2017-10-14 10:43:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۹ مهر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (18): ذهن‌خوان

ذهن زیبا

2017-10-11 16:07:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۵ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ام

هوا هوای توقیف است!

2017-10-07 13:39:47 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۵ مهر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۷): شش فوت زیر خاک

زندگی در آغوش مرگ

2017-09-27 12:29:37 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌ونهم

فیلمت توقیف بشود یا خودت؟

2017-09-23 10:34:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۹ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۶): لیست سیاه

این سیاهی را پایانی نیست

2017-09-20 12:15:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۵ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وهشتم

افشای نقش صداوسیما در پایان‌‌بندی غرب

2017-09-16 17:57:22 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۲۱ شهريور ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

چند نگرانی در روز ملی سینما

2017-09-12 13:52:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۹ شهريور ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

تجربه‌های نو در کنسرت-نمایش «سی»

کابوس زال، تردید رستم

2017-09-10 15:01:09 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۹ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وهفتم

اعلام حمایت از استارتاپ‌های سینمایی

2017-09-10 09:57:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۵ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۵): مظنون

ابرقهرمان‌هایی از جنس ما

2017-09-06 07:55:25 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۱ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وششم

قاچاق بازیگران خارجی به ایران + عکس

2017-09-02 07:10:01 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۸ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (14): آناتومی گری

داستان بی‌پایان

2017-08-30 19:33:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۴ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وپنجم

کمپین #تو_ول_کن_استاد

2017-08-26 06:41:58 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروع‌های حقیقی (۱۳): بیگانه

به تاریخ احترام بگذارید!

2017-08-23 17:44:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وچهارم

افشای تمبک‌زنی بازیگر پیشکسوت + فیلم

2017-08-19 14:38:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۵ مرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۲): اسکرابز

رفقای خوب

2017-08-16 15:41:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۶
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

تجربه‌ی تماشای فصل جدید سریال «بازی تاج و تخت»

یک موقعیت متناقض

2017-08-13 13:31:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وسوم

کمپین «نه به فراموشی حق توقیف»

2017-08-12 12:37:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید