يكشنبه، ۴ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۷:۴۱

در حاشیه بازی ناصر ملك‌مطیعی در یك فیلم سینمایی بعد از 35 سال

اخراجی‌ها

«بازگشت ناصر ملك‌مطیعی به سینما». این جمله‌ای است كه در پوسترها و تبلیغات فیلم «نقش نگار» بیشتر از هر چیزی به چشم می‌آید؛ حتی بزرگ‌تر از نام كارگردان و بالای عنوان فیلم. مصاحبه عوامل فیلم را هم كه مرور می‌كنیم به انبوه جملاتی برمی‌خوریم با این مضمون كه بسیار از این اتفاق ذوق‌زده شده‌اند و همكاری با این ستاره بزرگ را افتخاری برای خودشان دانسته‌اند. اما آیا حضور ناصر ملك‌مطیعی در این فیلم واقعا بازگشت او به سینما به حساب می‌آید؟ آیا بازی او فقط در سه سكانسی كه زمانشان به كمتر از پنج دقیقه می‌رسد می‌تواند جدایی سی و پنج ساله او با سینما را جبران كند و از تلخی سال‌های گذشته بكاهد؟ هم می‌شود در مورد كیفیت پایین «نقش نگار» نوشت و هم درباره حضور بی‌تأثیر ملك‌مطیعی در آن چند سكانس كم‌اهمیت و فراموش‌شدنی. اما مانور تبلیغاتی عوامل فیلم روی این ستاره سال‌های دور و واكنش نسبتا مثبت تماشاگران به این اتفاق غیرمنتظره، پای بحث مهم‌تری را پیش می‌كشد درباره محبوبیت و محرومیت تعدادی از ستاره‌های سینمای ایران كه به جبر زمانه مجبور به خانه‌نشینی شدند و فرصت نمایش توانایی‌های خود را در عرصه‌ای كه در آن موفق شده بودند از دست دادند. ناصر ملك‌مطیعی هم یكی از قطب‌های اصلی تاریخ سینمای ایران در چند دهه گذشته و ستاره فیلم‌های ماندگاری مثل «قیصر» و «طوقی» و «سه‌قاپ» بود و هم كسی كه ستاره‌های دیگری مثل بهروز وثوقی و محمدعلی فردین را به سینما معرفی كرد. بعد از انقلاب اما فقط اجازه یافت در فیلم «برزخی‌ها» نقش مثبت كوتاهی داشته باشد آن‌هم بدون ذكر اسمش در تیتراژ. الزامات آن سال‌های پر تب و تاب و برخوردهای سلبی‌ای كه بخشی از آنها شاید گریزناپذیر بود از ملك‌مطیعی خاطره‌ای ساخت متعلق به سینمایی كه آن زمان به اتهام رواج فحشا و بی‌بند‌وباری در مظان اتهام بود. ظاهرا ممنوع‌الكاری و محرومیت از بازیگری ساده‌ترین سرنوشتی بود كه می‌شد برای این افراد در نظر گرفت. همینطور هم شد و تعداد زیادی از بازیگران و فیلمسازان دوران قبل تبدیل شدند به محكوم‌هایی بدون دادگاه و مجرم‌هایی همیشه محروم از حق خود.

می‌شود درك كرد اقتضائات نظام سیاسی جدید و شعارهایی كه برخاسته از آرمان‌های جمهوری اسلامی بود حداقل در اولین سال‌های بعد از انقلاب شرایط خاصی را ایجاب می‌كرد كه در آن ممنوعیت فعالیت سینماگرانی مثل ملك‌مطیعی بدیهی فرض می‌شد. به هر حال در مورد دورانی حرف می‌زنیم كه حتی آتش‌زدن سالن‌های سینما متداول بود. در چنین فضایی هر عقل سلیمی حكم می‌كرد برخی از شمایل‌های كلیدی سینمای قبل از انقلاب حداقل برای مدتی به چشم نیایند تا حداقل جانشان محفوظ بماند. اما مشكل جایی بروز كرد كه این مصلحت كوتاه مدت جای خودش را به سلیقه‌ای بلند مدت داد و منجر به ممنوع‌الكاری امثال ملك‌مطیعی و فردین و امثال آنها برای سال‌های طولانی شد؛ سال‌هایی كه البته برخی از دیگر بازیگران سینمای قبل از انقلاب بدون اینكه هیچ‌وقت دلایلش اعلام شود توانستند به چهره‌های شاخص سینمای جدید تبدیل شوند. امثال عزت‌الله انتظامی و علی نصیریان و داود رشیدی در كنار سابقه تئاتری و حضورشان در فیلم‌های موج نوی سینمای ایران نقش‌هایی بازی كرده بودند كه می‌شد با معیارهای دوران جدید زمینه‌ساز ممنوعیت حضورشان بشود. اما خوشبختانه این اتفاق نیفتاد و حداقل آنها گرفتار این سرنوشت تلخ نشدند. دلیلش هم بیشتر از آنكه به هوشمندی مدیریت فرهنگی برگردد از خو‌ش‌شانسی خودشان ریشه می‌گرفت. امثال ملك‌مطیعی و فردین اما بدون اینكه در هیچ دادگاهی محاكمه شوند و مجرم به حساب بیایند به حصری ناخواسته تن دادند و از فرصت حضور در سینمای بعد از انقلاب محروم شدند؛ حتی با اینكه تصمیم گرفته بودند به جای مهاجرت در داخل كشور بمانند و منتظر روزی باشند كه اسم‌هایشان از لیست سیاه بیرون بیاید. خیلی‌ها دوست داشتند این افراد را نسل سوخته‌ای به حساب بیاورند كه تاریخ مصرفشان گذشته است. خیلی‌ها امیدوار بودند با حذف این افراد و اخراجشان از جریان سینما محبوبیت‌شان كمرنگ شود و خاطره‌هایشان فراموش شود و هیچ‌وقت از شفافیت در مورد وضعیت آنها استقبال نكردند. شفافیت بیش از هر چیز نیاز به شجاعتی داشت كه مدیریت فرهنگی ما در دوره‌های مختلف از آن بی‌بهره بود. به همین دلیل هیچ‌وقت دقیقا مشخص نشد چرا سعید كنگرانی ستاره جوان فیلم «در امتداد شب» توانست در «ازدواج به سبك ایرانی» بازی كند. هیچ‌وقت مشخص نشد چرا ایرج قادری بعد از مدت‌ها ممنوعیت از بازی توانست در «شهرت» مقابل دوربین قرار بگیرد. هیچ وقت هم مشخص نخواهد شد ناصر ملك‌مطیعی چطور توانست بعد از سی و پنج سال نقش كوتاهی در «نقش نگار» بر عهده داشته باشد و چرا این فرصت یك سال، پنج سال، یا ده سال پیش به او داده نشد. این بازیگران و سینماگران مشابه آنها حتی اگر مجرمانی سابقه‌دار هم بودند باید در دادگاهی علنی محاكمه می‌شدند و بعد از مشخص‌شدن و گذراندن دوره محكومیتشان می‌توانستند به زندگی دلخواه خود ادامه دهند. این حقی است كه در جمهوری اسلامی برای هر مجری بدیهی فرض می‌شود. چه برسد به هنرمندانی كه با معیارهای نظام قبل نه جرمی مرتكب شده بودند و نه گناهی به گردن گرفته بودند. آنها فقط آدم‌های بدشانسی بودند كه در زمان اشتباهی در مكان اشتباهی قرار گرفتند؛ آدم‌هایی كه هیچ‌وقت آن‌قدر خوش‌شانس نبودند كه در مورد سرنوشتشان با شفافیت تصمیم گرفته شود و سایه اتهام و ابهام از كنار اسمشان كنار برود.

2016-01-24 17:41:30 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۵ دی ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره چهل‌ودوم

جدول اکران گروه «هنر و توقیف» اعلام شد

2017-01-14 12:19:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۹ دی ۱۳۹۵
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

هفت نکته در حاشیه انتخاب فیلم‌های جشنواره فجر

به شکل کاملا تصادفی!

2017-01-08 08:19:05 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۸ دی ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره چهل‌ویکم

تغییرات سینمای پسابرجام در دوران #ترامپ

2017-01-07 07:46:26 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۲ دی ۱۳۹۵
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

به بهانه حذف 45 درصد از متقاضیان کارت رسانه جشنواره فجر

«شفاف‌سازی» به شیوه شتر گاو پلنگ

2017-01-01 16:08:29 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۱ دی ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره چهلم

حضور مشکوک #فرهادی در گورستان شهریار

2016-12-31 14:41:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۴ دی ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌ونهم

ادامه‌ #یلدا در اینستاگرام و تلویزیون

2016-12-24 10:15:05 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱ دی ۱۳۹۵
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

«مجری‌های پروازی» و محفل سرد تلویزیون

2016-12-21 13:45:15 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۸ آذر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌وهشتم

شکایت پزشکان ایران و فرانسه از خانواده #کیارستمی

2016-12-18 13:03:25 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌وهفتم

یعنی #فراستی زیاد دارد؟

2016-12-10 10:00:49 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ آذر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌وششم

چراغ‌ها رو روشن کن، هوا هوای هنده!

2016-12-03 11:09:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۶ آذر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی و پنجم

خواستگاری از بازیگر دلخواه، فقط ۳۰۰هزار تومان

2016-11-26 12:09:43 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱ آذر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌وچهارم

کشف و ضبط دو فقره عشق در یک کلانتری

2016-11-21 10:42:18 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱ آذر ۱۳۹۵
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

محسن تنابنده، از منادی اخلاق تا پاسخ‌گوی خشمگین

ادب مرد به ز شهرت اوست!

2016-11-21 03:37:58 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۲ آبان ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌وسوم

مردی که جمع‌آوری می‌کرد، رفته است؟

2016-11-12 14:46:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۵ آبان ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌ودوم

اصرار شبکه جم بر نابودی سینما و برندهای ایرانی

2016-11-05 13:10:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۸ آبان ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌ویکم

گلم، پوست شما سرمایه سینماست!

2016-10-29 12:20:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱ آبان ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره سی‌ام

انتشار عجیب نامه‌های فروغ و وزرای مستعفی

2016-10-22 11:04:15 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۵ مهر ۱۳۹۵
پدرام رضایی‌زادهپدرام رضایی‌زاده

توصیه‌ای به برخی پزشکان صاحب تریبون رسمی

می‌شود لطفاً ساکت باشی؟

2016-10-16 10:43:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره بیست‌ونهم

تهدید نظام‌پزشکی #فرانسه مبتنی بر شکایت از خانواده #کیارستمی

2016-10-15 12:43:53 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۷ مهر ۱۳۹۵
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره دوم) شماره بیست‌وهشتم

راهکار حل بحران پرونده کیارستمی + عکس

2016-10-08 11:51:16 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید