يكشنبه، ۴ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۷:۴۱

در حاشیه بازی ناصر ملك‌مطیعی در یك فیلم سینمایی بعد از 35 سال

اخراجی‌ها

«بازگشت ناصر ملك‌مطیعی به سینما». این جمله‌ای است كه در پوسترها و تبلیغات فیلم «نقش نگار» بیشتر از هر چیزی به چشم می‌آید؛ حتی بزرگ‌تر از نام كارگردان و بالای عنوان فیلم. مصاحبه عوامل فیلم را هم كه مرور می‌كنیم به انبوه جملاتی برمی‌خوریم با این مضمون كه بسیار از این اتفاق ذوق‌زده شده‌اند و همكاری با این ستاره بزرگ را افتخاری برای خودشان دانسته‌اند. اما آیا حضور ناصر ملك‌مطیعی در این فیلم واقعا بازگشت او به سینما به حساب می‌آید؟ آیا بازی او فقط در سه سكانسی كه زمانشان به كمتر از پنج دقیقه می‌رسد می‌تواند جدایی سی و پنج ساله او با سینما را جبران كند و از تلخی سال‌های گذشته بكاهد؟ هم می‌شود در مورد كیفیت پایین «نقش نگار» نوشت و هم درباره حضور بی‌تأثیر ملك‌مطیعی در آن چند سكانس كم‌اهمیت و فراموش‌شدنی. اما مانور تبلیغاتی عوامل فیلم روی این ستاره سال‌های دور و واكنش نسبتا مثبت تماشاگران به این اتفاق غیرمنتظره، پای بحث مهم‌تری را پیش می‌كشد درباره محبوبیت و محرومیت تعدادی از ستاره‌های سینمای ایران كه به جبر زمانه مجبور به خانه‌نشینی شدند و فرصت نمایش توانایی‌های خود را در عرصه‌ای كه در آن موفق شده بودند از دست دادند. ناصر ملك‌مطیعی هم یكی از قطب‌های اصلی تاریخ سینمای ایران در چند دهه گذشته و ستاره فیلم‌های ماندگاری مثل «قیصر» و «طوقی» و «سه‌قاپ» بود و هم كسی كه ستاره‌های دیگری مثل بهروز وثوقی و محمدعلی فردین را به سینما معرفی كرد. بعد از انقلاب اما فقط اجازه یافت در فیلم «برزخی‌ها» نقش مثبت كوتاهی داشته باشد آن‌هم بدون ذكر اسمش در تیتراژ. الزامات آن سال‌های پر تب و تاب و برخوردهای سلبی‌ای كه بخشی از آنها شاید گریزناپذیر بود از ملك‌مطیعی خاطره‌ای ساخت متعلق به سینمایی كه آن زمان به اتهام رواج فحشا و بی‌بند‌وباری در مظان اتهام بود. ظاهرا ممنوع‌الكاری و محرومیت از بازیگری ساده‌ترین سرنوشتی بود كه می‌شد برای این افراد در نظر گرفت. همینطور هم شد و تعداد زیادی از بازیگران و فیلمسازان دوران قبل تبدیل شدند به محكوم‌هایی بدون دادگاه و مجرم‌هایی همیشه محروم از حق خود.

می‌شود درك كرد اقتضائات نظام سیاسی جدید و شعارهایی كه برخاسته از آرمان‌های جمهوری اسلامی بود حداقل در اولین سال‌های بعد از انقلاب شرایط خاصی را ایجاب می‌كرد كه در آن ممنوعیت فعالیت سینماگرانی مثل ملك‌مطیعی بدیهی فرض می‌شد. به هر حال در مورد دورانی حرف می‌زنیم كه حتی آتش‌زدن سالن‌های سینما متداول بود. در چنین فضایی هر عقل سلیمی حكم می‌كرد برخی از شمایل‌های كلیدی سینمای قبل از انقلاب حداقل برای مدتی به چشم نیایند تا حداقل جانشان محفوظ بماند. اما مشكل جایی بروز كرد كه این مصلحت كوتاه مدت جای خودش را به سلیقه‌ای بلند مدت داد و منجر به ممنوع‌الكاری امثال ملك‌مطیعی و فردین و امثال آنها برای سال‌های طولانی شد؛ سال‌هایی كه البته برخی از دیگر بازیگران سینمای قبل از انقلاب بدون اینكه هیچ‌وقت دلایلش اعلام شود توانستند به چهره‌های شاخص سینمای جدید تبدیل شوند. امثال عزت‌الله انتظامی و علی نصیریان و داود رشیدی در كنار سابقه تئاتری و حضورشان در فیلم‌های موج نوی سینمای ایران نقش‌هایی بازی كرده بودند كه می‌شد با معیارهای دوران جدید زمینه‌ساز ممنوعیت حضورشان بشود. اما خوشبختانه این اتفاق نیفتاد و حداقل آنها گرفتار این سرنوشت تلخ نشدند. دلیلش هم بیشتر از آنكه به هوشمندی مدیریت فرهنگی برگردد از خو‌ش‌شانسی خودشان ریشه می‌گرفت. امثال ملك‌مطیعی و فردین اما بدون اینكه در هیچ دادگاهی محاكمه شوند و مجرم به حساب بیایند به حصری ناخواسته تن دادند و از فرصت حضور در سینمای بعد از انقلاب محروم شدند؛ حتی با اینكه تصمیم گرفته بودند به جای مهاجرت در داخل كشور بمانند و منتظر روزی باشند كه اسم‌هایشان از لیست سیاه بیرون بیاید. خیلی‌ها دوست داشتند این افراد را نسل سوخته‌ای به حساب بیاورند كه تاریخ مصرفشان گذشته است. خیلی‌ها امیدوار بودند با حذف این افراد و اخراجشان از جریان سینما محبوبیت‌شان كمرنگ شود و خاطره‌هایشان فراموش شود و هیچ‌وقت از شفافیت در مورد وضعیت آنها استقبال نكردند. شفافیت بیش از هر چیز نیاز به شجاعتی داشت كه مدیریت فرهنگی ما در دوره‌های مختلف از آن بی‌بهره بود. به همین دلیل هیچ‌وقت دقیقا مشخص نشد چرا سعید كنگرانی ستاره جوان فیلم «در امتداد شب» توانست در «ازدواج به سبك ایرانی» بازی كند. هیچ‌وقت مشخص نشد چرا ایرج قادری بعد از مدت‌ها ممنوعیت از بازی توانست در «شهرت» مقابل دوربین قرار بگیرد. هیچ وقت هم مشخص نخواهد شد ناصر ملك‌مطیعی چطور توانست بعد از سی و پنج سال نقش كوتاهی در «نقش نگار» بر عهده داشته باشد و چرا این فرصت یك سال، پنج سال، یا ده سال پیش به او داده نشد. این بازیگران و سینماگران مشابه آنها حتی اگر مجرمانی سابقه‌دار هم بودند باید در دادگاهی علنی محاكمه می‌شدند و بعد از مشخص‌شدن و گذراندن دوره محكومیتشان می‌توانستند به زندگی دلخواه خود ادامه دهند. این حقی است كه در جمهوری اسلامی برای هر مجری بدیهی فرض می‌شود. چه برسد به هنرمندانی كه با معیارهای نظام قبل نه جرمی مرتكب شده بودند و نه گناهی به گردن گرفته بودند. آنها فقط آدم‌های بدشانسی بودند كه در زمان اشتباهی در مكان اشتباهی قرار گرفتند؛ آدم‌هایی كه هیچ‌وقت آن‌قدر خوش‌شانس نبودند كه در مورد سرنوشتشان با شفافیت تصمیم گرفته شود و سایه اتهام و ابهام از كنار اسمشان كنار برود.

2016-01-24 17:41:30 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۴): پاپ جوان

آلیس در سرزمین عجایب!

2017-12-13 17:05:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ونهم

هشدار: هنرمندان عزیز شما را بلاک می‌کنند

2017-12-09 13:01:33 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (23): دشمنی

بازی‌های خطرناک

2017-12-07 13:44:54 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وهشتم

ادامه بی‌خبری از سرنوشت کیارستمی

2017-12-02 12:21:53 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۲): چیزهای عجیب‌تر

عجیب‌تر از علم

2017-11-29 15:13:10 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۴ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وهفتم

فراخوان پذیرش واقعیات

2017-11-25 14:05:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وششم

اتهام جدید مرحوم کیارستمی + عکس

2017-11-20 13:02:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۱): هانیبال

این میل مبهم هوس

2017-11-16 11:58:20 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ی «شکارچی ذهن» سریال تازه دیوید فینچر

این مهم نیست که قاتل چه می‌کند، این مهم است که چطور فکر می‌کند

2017-11-12 07:39:39 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وپنجم

افزایش درآمدهای غیرنفتی با صدور بدل

2017-11-11 13:23:00 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۰): مردگان متحرک

زمین انسان‌ها

2017-11-08 15:47:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وچهارم

جمع‌آوری بساط رسانه از جشنواره‌ها

2017-11-04 13:59:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۹): حکایت ندیمه

پرسونا

2017-11-01 16:17:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۶ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وسوم

تلاش برای یادآوری صداوسیما به مخاطبان

2017-10-28 13:57:05 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۹ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ودوم

برگزاری جشنواره در تلگرام

2017-10-21 13:42:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۲ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ویکم

قرنطینه اهالی رسانه در جشنواره فجر

2017-10-14 10:43:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۹ مهر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (18): ذهن‌خوان

ذهن زیبا

2017-10-11 16:07:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۵ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ام

هوا هوای توقیف است!

2017-10-07 13:39:47 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۵ مهر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۷): شش فوت زیر خاک

زندگی در آغوش مرگ

2017-09-27 12:29:37 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱ مهر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌ونهم

فیلمت توقیف بشود یا خودت؟

2017-09-23 10:34:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید