يكشنبه، ۴ بهمن ۱۳۹۴ - ۱۷:۴۱

در حاشیه بازی ناصر ملك‌مطیعی در یك فیلم سینمایی بعد از 35 سال

اخراجی‌ها

«بازگشت ناصر ملك‌مطیعی به سینما». این جمله‌ای است كه در پوسترها و تبلیغات فیلم «نقش نگار» بیشتر از هر چیزی به چشم می‌آید؛ حتی بزرگ‌تر از نام كارگردان و بالای عنوان فیلم. مصاحبه عوامل فیلم را هم كه مرور می‌كنیم به انبوه جملاتی برمی‌خوریم با این مضمون كه بسیار از این اتفاق ذوق‌زده شده‌اند و همكاری با این ستاره بزرگ را افتخاری برای خودشان دانسته‌اند. اما آیا حضور ناصر ملك‌مطیعی در این فیلم واقعا بازگشت او به سینما به حساب می‌آید؟ آیا بازی او فقط در سه سكانسی كه زمانشان به كمتر از پنج دقیقه می‌رسد می‌تواند جدایی سی و پنج ساله او با سینما را جبران كند و از تلخی سال‌های گذشته بكاهد؟ هم می‌شود در مورد كیفیت پایین «نقش نگار» نوشت و هم درباره حضور بی‌تأثیر ملك‌مطیعی در آن چند سكانس كم‌اهمیت و فراموش‌شدنی. اما مانور تبلیغاتی عوامل فیلم روی این ستاره سال‌های دور و واكنش نسبتا مثبت تماشاگران به این اتفاق غیرمنتظره، پای بحث مهم‌تری را پیش می‌كشد درباره محبوبیت و محرومیت تعدادی از ستاره‌های سینمای ایران كه به جبر زمانه مجبور به خانه‌نشینی شدند و فرصت نمایش توانایی‌های خود را در عرصه‌ای كه در آن موفق شده بودند از دست دادند. ناصر ملك‌مطیعی هم یكی از قطب‌های اصلی تاریخ سینمای ایران در چند دهه گذشته و ستاره فیلم‌های ماندگاری مثل «قیصر» و «طوقی» و «سه‌قاپ» بود و هم كسی كه ستاره‌های دیگری مثل بهروز وثوقی و محمدعلی فردین را به سینما معرفی كرد. بعد از انقلاب اما فقط اجازه یافت در فیلم «برزخی‌ها» نقش مثبت كوتاهی داشته باشد آن‌هم بدون ذكر اسمش در تیتراژ. الزامات آن سال‌های پر تب و تاب و برخوردهای سلبی‌ای كه بخشی از آنها شاید گریزناپذیر بود از ملك‌مطیعی خاطره‌ای ساخت متعلق به سینمایی كه آن زمان به اتهام رواج فحشا و بی‌بند‌وباری در مظان اتهام بود. ظاهرا ممنوع‌الكاری و محرومیت از بازیگری ساده‌ترین سرنوشتی بود كه می‌شد برای این افراد در نظر گرفت. همینطور هم شد و تعداد زیادی از بازیگران و فیلمسازان دوران قبل تبدیل شدند به محكوم‌هایی بدون دادگاه و مجرم‌هایی همیشه محروم از حق خود.

می‌شود درك كرد اقتضائات نظام سیاسی جدید و شعارهایی كه برخاسته از آرمان‌های جمهوری اسلامی بود حداقل در اولین سال‌های بعد از انقلاب شرایط خاصی را ایجاب می‌كرد كه در آن ممنوعیت فعالیت سینماگرانی مثل ملك‌مطیعی بدیهی فرض می‌شد. به هر حال در مورد دورانی حرف می‌زنیم كه حتی آتش‌زدن سالن‌های سینما متداول بود. در چنین فضایی هر عقل سلیمی حكم می‌كرد برخی از شمایل‌های كلیدی سینمای قبل از انقلاب حداقل برای مدتی به چشم نیایند تا حداقل جانشان محفوظ بماند. اما مشكل جایی بروز كرد كه این مصلحت كوتاه مدت جای خودش را به سلیقه‌ای بلند مدت داد و منجر به ممنوع‌الكاری امثال ملك‌مطیعی و فردین و امثال آنها برای سال‌های طولانی شد؛ سال‌هایی كه البته برخی از دیگر بازیگران سینمای قبل از انقلاب بدون اینكه هیچ‌وقت دلایلش اعلام شود توانستند به چهره‌های شاخص سینمای جدید تبدیل شوند. امثال عزت‌الله انتظامی و علی نصیریان و داود رشیدی در كنار سابقه تئاتری و حضورشان در فیلم‌های موج نوی سینمای ایران نقش‌هایی بازی كرده بودند كه می‌شد با معیارهای دوران جدید زمینه‌ساز ممنوعیت حضورشان بشود. اما خوشبختانه این اتفاق نیفتاد و حداقل آنها گرفتار این سرنوشت تلخ نشدند. دلیلش هم بیشتر از آنكه به هوشمندی مدیریت فرهنگی برگردد از خو‌ش‌شانسی خودشان ریشه می‌گرفت. امثال ملك‌مطیعی و فردین اما بدون اینكه در هیچ دادگاهی محاكمه شوند و مجرم به حساب بیایند به حصری ناخواسته تن دادند و از فرصت حضور در سینمای بعد از انقلاب محروم شدند؛ حتی با اینكه تصمیم گرفته بودند به جای مهاجرت در داخل كشور بمانند و منتظر روزی باشند كه اسم‌هایشان از لیست سیاه بیرون بیاید. خیلی‌ها دوست داشتند این افراد را نسل سوخته‌ای به حساب بیاورند كه تاریخ مصرفشان گذشته است. خیلی‌ها امیدوار بودند با حذف این افراد و اخراجشان از جریان سینما محبوبیت‌شان كمرنگ شود و خاطره‌هایشان فراموش شود و هیچ‌وقت از شفافیت در مورد وضعیت آنها استقبال نكردند. شفافیت بیش از هر چیز نیاز به شجاعتی داشت كه مدیریت فرهنگی ما در دوره‌های مختلف از آن بی‌بهره بود. به همین دلیل هیچ‌وقت دقیقا مشخص نشد چرا سعید كنگرانی ستاره جوان فیلم «در امتداد شب» توانست در «ازدواج به سبك ایرانی» بازی كند. هیچ‌وقت مشخص نشد چرا ایرج قادری بعد از مدت‌ها ممنوعیت از بازی توانست در «شهرت» مقابل دوربین قرار بگیرد. هیچ وقت هم مشخص نخواهد شد ناصر ملك‌مطیعی چطور توانست بعد از سی و پنج سال نقش كوتاهی در «نقش نگار» بر عهده داشته باشد و چرا این فرصت یك سال، پنج سال، یا ده سال پیش به او داده نشد. این بازیگران و سینماگران مشابه آنها حتی اگر مجرمانی سابقه‌دار هم بودند باید در دادگاهی علنی محاكمه می‌شدند و بعد از مشخص‌شدن و گذراندن دوره محكومیتشان می‌توانستند به زندگی دلخواه خود ادامه دهند. این حقی است كه در جمهوری اسلامی برای هر مجری بدیهی فرض می‌شود. چه برسد به هنرمندانی كه با معیارهای نظام قبل نه جرمی مرتكب شده بودند و نه گناهی به گردن گرفته بودند. آنها فقط آدم‌های بدشانسی بودند كه در زمان اشتباهی در مكان اشتباهی قرار گرفتند؛ آدم‌هایی كه هیچ‌وقت آن‌قدر خوش‌شانس نبودند كه در مورد سرنوشتشان با شفافیت تصمیم گرفته شود و سایه اتهام و ابهام از كنار اسمشان كنار برود.

2016-01-24 17:41:30 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۵ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وهشتم

افشای نقش صداوسیما در پایان‌‌بندی غرب

2017-09-16 17:57:22 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۲۱ شهريور ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

چند نگرانی در روز ملی سینما

2017-09-12 13:52:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۹ شهريور ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

تجربه‌های نو در کنسرت-نمایش «سی»

کابوس زال، تردید رستم

2017-09-10 15:01:09 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۹ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وهفتم

اعلام حمایت از استارتاپ‌های سینمایی

2017-09-10 09:57:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۵ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۵): مظنون

ابرقهرمان‌هایی از جنس ما

2017-09-06 07:55:25 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۱ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وششم

قاچاق بازیگران خارجی به ایران + عکس

2017-09-02 07:10:01 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۸ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (14): آناتومی گری

داستان بی‌پایان

2017-08-30 19:33:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۴ شهريور ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وپنجم

کمپین #تو_ول_کن_استاد

2017-08-26 06:41:58 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱ شهريور ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروع‌های حقیقی (۱۳): بیگانه

به تاریخ احترام بگذارید!

2017-08-23 17:44:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۸ مرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وچهارم

افشای تمبک‌زنی بازیگر پیشکسوت + فیلم

2017-08-19 14:38:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۵ مرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۲): اسکرابز

رفقای خوب

2017-08-16 15:41:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۲ مرداد ۱۳۹۶
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

تجربه‌ی تماشای فصل جدید سریال «بازی تاج و تخت»

یک موقعیت متناقض

2017-08-13 13:31:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۱ مرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌وسوم

کمپین «نه به فراموشی حق توقیف»

2017-08-12 12:37:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۸ مرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (11): ابتدایی

اهمیت شرلوک هلمز بودن

2017-08-09 12:11:53 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۴ مرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌ودوم

فراخوان فیلم‌های اسکارپسند

2017-08-05 09:48:30 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۱ مرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۰): سوتز/ Suits

مظنونین همیشگی

2017-08-02 11:32:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۸ مرداد ۱۳۹۶
کریم نیکونظرکریم نیکونظر

در حاشیه فیلم «ساعت پنج عصر»

تقدیم به ریچ کیدز آو تهران

2017-07-30 06:45:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۷ مرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیست‌ویکم

افزایش بی‌رویه آزادی فرهنگی + عکس

2017-07-29 12:58:24 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۶ مرداد ۱۳۹۶
علی حجوانیعلی حجوانی

درباره «دانکرک» و تجربه دیدنش روی پرده سینما

​​نولان علیه نولان-ایسم

2017-07-28 12:59:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۴ مرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۹): فارگو، فصل سوم

معصومیت از دست رفته

2017-07-26 13:43:25 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید