دوشنبه، ۱۲ تير ۱۳۹۶ - ۰۷:۲۲
کریم نیکونظرکریم نیکونظر

درباره‌ «رگ خواب» حمید نعمت‌الله

میعاد در لجن!

رگ خواب هم مثل فیلم لیلا در نگاه اول یک قصه‌ی عامه‌پسند بازاری است که به شیوه‌ی ادبیات آشپزخانه‌ای جز سوزوگداز زنانه چیزی برای عرضه ندارد؛ ملودرامی در حدواندازه‌ی سلیقه‌ی خواننده‌ی رمان‌های آبکی که رودخانه‌ی اشک نتیجه‌ی گریزناپذیر تماشایش است. هر دو فیلم قهرمان‌هایشان را در مسیر زندگی نقره‌داغ می‌کنند و چنان عذابشان می‌دهند که تا مدت‌ها رنج آن‌ها در ذهن تماشاگر جاخوش می‌کند. ولی این فقط تقلیل دادن موضوع به دوخط داستانی است وگرنه هر چقدر لیلا با مهارت در شخصیت‌پردازی قهرمان منفعل، بازتاب رفتار زن/ مرد ایرانی و میزانسن‌های دقیق داریوش مهرجویی جلوه‌ای درخشان پیدا کرده است رگ خواب با اجرای دقیق و هنرمندانه‌ی حمید نعمت‌الله مخاطبش را درگیر می‌کند. کمتر فیلمی است که به‌اندازه‌ی رگ خواب اندازه نگه دارد: مرز بین جهان واقعی و جهان ذهنی را رعایت کند و مدام بین داستانی ساختگی و واقعیتی محتوم پرسه بزند. ما در حالی‌که در جهان عینی حضور داریم و تک‌افتادگی، تنهایی و سقوط و فروپاشی مینا (لیلا حاتمی) را می‌بینیم، به همان اندازه در رؤیای عاشقانه‌ی او سهیم هستیم؛ و کمی بعد، حس می‌کنیم که هر چه در جهان واقعی رخ می‌دهد انعکاسی از دنیای ذهنی او است. نگاه ما به وقایع، محدود به دید و درک اوست اما مدام فاصله‌ی رؤیاپردازی مینا با واقعیت خودش را نشان می‌دهد. مردِ رؤیایی قصه‌ خیلی زود ورِ ناسازگارش را نشان می‌دهد، سرپناه عاشقانه‌اش خیلی زود به زندان بدل می‌شود، موسیقی اتاق کناری عذاب‌آورترین صدای ممکن می‌شود و از عشق رؤیایی هم چیزی جز یک تحقیر باقی نمی‌ماند. وقتی آن طوفان لعنتی تنهایی بی‌حد مینا را نشان می‌دهد، کثافت‌های گربه همه‌جا را آلوده می‌کند و ساختمان کهنه و قدیمی میان برج‌ها مکرر نشان داده می‌شود، ما بیشتر از آن‌که به عقل زن شک کنیم به خیال‌ها و آرزوهای او مشکوک می‌شویم و می‌فهمیم که چطور در عین حال که در جهان واقع به سر می‌بردیم وارد هزارتوی ذهن مینا شده‌ایم. به همین دلیل هم اجرای نعمت‌الله قابل توجه است: از پنجره و باد و کارتن‌های خالی گرفته تا گربه و تنبک، کارکردی دوگانه دارند؛ جایی خیال‌انگیز و شوق‌آورند و جایی مایه‌ی عذاب و رنج.

اما احساس جاری در فیلم محدود به چنین کاربردهایی نیست؛ لحن فیلم چنان حزن‌انگیز است که تماشاگر در تمام لحظات می‌تواند محتوم بودن این عشق و زندگی را حس کند. نه فقط سکانس مثال‌زدنی رانندگی شبانه با ترانه‌ی غمگین حسین منزوی و آواز همایون شجریان، که در تمام نماها، این حزن، گرفتگی و غم به چشم می‌خورد، در ساختمانی که محصور است بین برج‌های نوساز، در راهروی همان ساختمان که انگار هر موجودی را می‌بلعد، در گردش عاشقانه بین خانه‌های کاهگلی و حتی در لحظات تنهایی مینا چیزی جز غم به چشم نمی‌خورد. کمتر فیلمی در سینمای ایران اصلاً لحن دارد، چه برسد به این‌که لحنی چنین هماهنگ با مضمون داشته باشد و داستان را از قواره‌ی معمولش خارج و بدل به یک قصه‌ی تأثیرگذار کند. با این همه بین ما و رگ خواب فاصله‌ای وجود دارد. دلیل آن چه‌چیزی است؟ همان گوهری که لیلا در حد کمال دارد: هوش زنانه‌ای که با بازی بی‌نهایت پیچیده‌ و مخفی‌کار لیلا حاتمی انفعال را به نوعی مقاومت منفی بدل می‌کند. اما مینا با این حد از رؤیاپردازی و خیال، بیشتر شبیه دخترکی است که هنوز نمی‌داند زندگی تا چه حد اضطراب‌آور است. در رگ خواب ما باید «باور» کنیم که او یک زندگی مشترک را پشت سر گذاشته، دربه‌در شده و می‌خواهد روی پای خودش بایستد. او از راه طی شده نشانی ندارد و راستش، این قصه‌ی زنی میانسال نیست، داستان دختری است که هنوز باور نکرده جهان تا چه حد می‌تواند تلخ و کریه باشد. رگ خواب درست در یک‌قدمی اثری بی‌نظیر درباره‌ی فروپاشی و نابودی ایستاده و به داشته‌هایش قناعت کرده. بین ما و فیلم درست از همین‌جا فاصله افتاده است...

2017-07-03 07:22:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۴ مرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۹): فارگو، فصل سوم

معصومیت از دست رفته

2017-07-26 13:43:25 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳۱ تير ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره بیستم

سرمایه‌گذار زودبازده نیازمندیم

2017-07-22 13:29:33 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۸ تير ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۸): بازی تاج و تخت

جنگ دنیاها

2017-07-19 12:21:03 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۲۷ تير ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

انتقاد از تضعیف جایگاه فیلم‌های جدی + وعده سختگیری بیشتر

دلواپسی‌های متناقض داروغه سینما

2017-07-18 20:50:08 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ تير ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره نوزدهم

نظارت، برای تو قشنگه پشت شیشه

2017-07-15 12:47:03 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۱ تير ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (7): دانتون ابی

جذابیت آشکار بورژوازی

2017-07-12 06:14:13 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۸ تير ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره هجدهم

تایید قصور پزشکی [فرانسه] موجود است!

2017-07-09 10:28:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۵ تير ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۶): تئوری بیگ‌بنگ

همسایه‌های ناجور

2017-07-06 06:37:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۱ تير ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره هفدهم

کلاه‌قرمزی به مرز هشدار رسید!

2017-07-02 13:46:09 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۷ تير ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۵): بی‌زمان

در جست‌وجوی زمان و مکان و مشاهیر از دست‌رفته

2017-06-28 12:38:24 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳ تير ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره شانزدهم

ورشکسته به تفسیر!

2017-06-24 13:36:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱ تير ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

به یاد عباس کیارستمی در سالروز تولدش

فناناپذیرها هم می‌روند

2017-06-22 17:55:30 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۳۱ خرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۴): ۱۳ دلیل برای...

راه رفتن مرد مرده

2017-06-21 13:33:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۷ خرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره پانزدهم

تو فقط افشا کن بهناز!

2017-06-17 08:40:50 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۴ خرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳): دروغ‌های بزرگ کوچک

دنیای دیوانه‌ی دیوانه‌ی دیوانه

2017-06-14 13:00:43 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهاردهم

حقیقت فقط نزد صداوسیما «می‌باشد»

2017-06-10 13:52:51 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۷ خرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲): «نیک»

دنیای قشنگ نو!

2017-06-07 11:52:26 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ خرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سیزدهم

احتمال تکذیب درگذشت کیارستمی

2017-06-03 11:08:41 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۱ خرداد ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (1): «آمریکایی‌ها»

نشانی از شر

2017-06-01 06:21:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۶ خرداد ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره دوازدهم

فروش ویژه مرغ و برنج و مجوز

2017-05-27 13:45:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید