دوشنبه، ۱۲ تير ۱۳۹۶ - ۰۷:۲۲
کریم نیکونظرکریم نیکونظر

درباره‌ «رگ خواب» حمید نعمت‌الله

میعاد در لجن!

رگ خواب هم مثل فیلم لیلا در نگاه اول یک قصه‌ی عامه‌پسند بازاری است که به شیوه‌ی ادبیات آشپزخانه‌ای جز سوزوگداز زنانه چیزی برای عرضه ندارد؛ ملودرامی در حدواندازه‌ی سلیقه‌ی خواننده‌ی رمان‌های آبکی که رودخانه‌ی اشک نتیجه‌ی گریزناپذیر تماشایش است. هر دو فیلم قهرمان‌هایشان را در مسیر زندگی نقره‌داغ می‌کنند و چنان عذابشان می‌دهند که تا مدت‌ها رنج آن‌ها در ذهن تماشاگر جاخوش می‌کند. ولی این فقط تقلیل دادن موضوع به دوخط داستانی است وگرنه هر چقدر لیلا با مهارت در شخصیت‌پردازی قهرمان منفعل، بازتاب رفتار زن/ مرد ایرانی و میزانسن‌های دقیق داریوش مهرجویی جلوه‌ای درخشان پیدا کرده است رگ خواب با اجرای دقیق و هنرمندانه‌ی حمید نعمت‌الله مخاطبش را درگیر می‌کند. کمتر فیلمی است که به‌اندازه‌ی رگ خواب اندازه نگه دارد: مرز بین جهان واقعی و جهان ذهنی را رعایت کند و مدام بین داستانی ساختگی و واقعیتی محتوم پرسه بزند. ما در حالی‌که در جهان عینی حضور داریم و تک‌افتادگی، تنهایی و سقوط و فروپاشی مینا (لیلا حاتمی) را می‌بینیم، به همان اندازه در رؤیای عاشقانه‌ی او سهیم هستیم؛ و کمی بعد، حس می‌کنیم که هر چه در جهان واقعی رخ می‌دهد انعکاسی از دنیای ذهنی او است. نگاه ما به وقایع، محدود به دید و درک اوست اما مدام فاصله‌ی رؤیاپردازی مینا با واقعیت خودش را نشان می‌دهد. مردِ رؤیایی قصه‌ خیلی زود ورِ ناسازگارش را نشان می‌دهد، سرپناه عاشقانه‌اش خیلی زود به زندان بدل می‌شود، موسیقی اتاق کناری عذاب‌آورترین صدای ممکن می‌شود و از عشق رؤیایی هم چیزی جز یک تحقیر باقی نمی‌ماند. وقتی آن طوفان لعنتی تنهایی بی‌حد مینا را نشان می‌دهد، کثافت‌های گربه همه‌جا را آلوده می‌کند و ساختمان کهنه و قدیمی میان برج‌ها مکرر نشان داده می‌شود، ما بیشتر از آن‌که به عقل زن شک کنیم به خیال‌ها و آرزوهای او مشکوک می‌شویم و می‌فهمیم که چطور در عین حال که در جهان واقع به سر می‌بردیم وارد هزارتوی ذهن مینا شده‌ایم. به همین دلیل هم اجرای نعمت‌الله قابل توجه است: از پنجره و باد و کارتن‌های خالی گرفته تا گربه و تنبک، کارکردی دوگانه دارند؛ جایی خیال‌انگیز و شوق‌آورند و جایی مایه‌ی عذاب و رنج.

اما احساس جاری در فیلم محدود به چنین کاربردهایی نیست؛ لحن فیلم چنان حزن‌انگیز است که تماشاگر در تمام لحظات می‌تواند محتوم بودن این عشق و زندگی را حس کند. نه فقط سکانس مثال‌زدنی رانندگی شبانه با ترانه‌ی غمگین حسین منزوی و آواز همایون شجریان، که در تمام نماها، این حزن، گرفتگی و غم به چشم می‌خورد، در ساختمانی که محصور است بین برج‌های نوساز، در راهروی همان ساختمان که انگار هر موجودی را می‌بلعد، در گردش عاشقانه بین خانه‌های کاهگلی و حتی در لحظات تنهایی مینا چیزی جز غم به چشم نمی‌خورد. کمتر فیلمی در سینمای ایران اصلاً لحن دارد، چه برسد به این‌که لحنی چنین هماهنگ با مضمون داشته باشد و داستان را از قواره‌ی معمولش خارج و بدل به یک قصه‌ی تأثیرگذار کند. با این همه بین ما و رگ خواب فاصله‌ای وجود دارد. دلیل آن چه‌چیزی است؟ همان گوهری که لیلا در حد کمال دارد: هوش زنانه‌ای که با بازی بی‌نهایت پیچیده‌ و مخفی‌کار لیلا حاتمی انفعال را به نوعی مقاومت منفی بدل می‌کند. اما مینا با این حد از رؤیاپردازی و خیال، بیشتر شبیه دخترکی است که هنوز نمی‌داند زندگی تا چه حد اضطراب‌آور است. در رگ خواب ما باید «باور» کنیم که او یک زندگی مشترک را پشت سر گذاشته، دربه‌در شده و می‌خواهد روی پای خودش بایستد. او از راه طی شده نشانی ندارد و راستش، این قصه‌ی زنی میانسال نیست، داستان دختری است که هنوز باور نکرده جهان تا چه حد می‌تواند تلخ و کریه باشد. رگ خواب درست در یک‌قدمی اثری بی‌نظیر درباره‌ی فروپاشی و نابودی ایستاده و به داشته‌هایش قناعت کرده. بین ما و فیلم درست از همین‌جا فاصله افتاده است...

2017-07-03 07:22:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

در حاشیه نمایش نسخه کامل «متری شیش و نیم» در ونیز

این هم سانسور است هم تبعیض در حق تماشاگر ایرانی!

2019-08-11 23:31:41 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

پول کثیف در سینمای ایران و کارواش «برکینگ بد»

2019-05-15 22:29:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۴ فروردين ۱۳۹۸
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

یک مورد سرقت برای رضای خدا

2019-03-24 00:39:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۲۴ اسفند ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

پول کثیف چه خطراتی برای سینمای ایران دارد؟

2019-03-15 19:12:56 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۳ اسفند ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «هت تریک» ساخته رامتین لوافی

قماربازِ فاتحِ مغلوب

2019-02-22 00:40:31 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره هشتم و آخر)

بیانیه «هیات اصلی داوران»

2019-02-11 16:31:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره هفتم)

چرا سندروم #پایان_باز گریبانگیر جشنواره‌ها شد؟

2019-02-10 12:26:42 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره ششم)

طولانی نساز، شرایط حساس است

2019-02-07 11:43:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره پنجم)

راهنمای جامع تبدیل به یک منتقد واقعی

2019-02-06 14:35:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره چهارم)

منتقدان رحم داشته باشند

2019-02-05 14:26:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره سوم)

صندوق حمایت از کارگردانان بدون فیلمنامه

2019-02-04 11:04:24 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «غلامرضا تختی» ساخته بهرام توکلی

تختی؛ مردی که گفت نه!

2019-02-03 14:43:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره دوم)

راهنمای جامع سالم‌سازی جشنواره

2019-02-03 11:22:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره یکم)

زد و خوردهای رسانه‌ای با قدرت ادامه دارد

2019-02-02 15:41:03 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۷
مرجان ریاحیمرجان ریاحی

درباره فیلم دوم مونا زندی حقیقی

زیبا مثل بنفشه آفریقایی

2019-02-02 14:40:36 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

«همه می‌دانند» چرا فیلم متوسطی از آب درآمده؟

اصغر فرهادی و مخمصه راز و معما

2018-12-11 03:42:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۹): پل

داستان دو شهر

2018-11-08 10:06:10 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

«مغزهای کوچک زنگ‌زده» و اتهام کپی‌کاری

وقتی از کپی‌کاری حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟

2018-11-05 13:34:49 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۲ آبان ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وششم

تحریم‌ها اثری نداشت

2018-11-03 09:08:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۵ آبان ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وپنجم

احتمال کوچ برنامه نود به شبکه نمایش خانگی

2018-10-27 14:22:26 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید