دوشنبه، ۱۲ تير ۱۳۹۶ - ۰۷:۲۲
کریم نیکونظرکریم نیکونظر

درباره‌ «رگ خواب» حمید نعمت‌الله

میعاد در لجن!

رگ خواب هم مثل فیلم لیلا در نگاه اول یک قصه‌ی عامه‌پسند بازاری است که به شیوه‌ی ادبیات آشپزخانه‌ای جز سوزوگداز زنانه چیزی برای عرضه ندارد؛ ملودرامی در حدواندازه‌ی سلیقه‌ی خواننده‌ی رمان‌های آبکی که رودخانه‌ی اشک نتیجه‌ی گریزناپذیر تماشایش است. هر دو فیلم قهرمان‌هایشان را در مسیر زندگی نقره‌داغ می‌کنند و چنان عذابشان می‌دهند که تا مدت‌ها رنج آن‌ها در ذهن تماشاگر جاخوش می‌کند. ولی این فقط تقلیل دادن موضوع به دوخط داستانی است وگرنه هر چقدر لیلا با مهارت در شخصیت‌پردازی قهرمان منفعل، بازتاب رفتار زن/ مرد ایرانی و میزانسن‌های دقیق داریوش مهرجویی جلوه‌ای درخشان پیدا کرده است رگ خواب با اجرای دقیق و هنرمندانه‌ی حمید نعمت‌الله مخاطبش را درگیر می‌کند. کمتر فیلمی است که به‌اندازه‌ی رگ خواب اندازه نگه دارد: مرز بین جهان واقعی و جهان ذهنی را رعایت کند و مدام بین داستانی ساختگی و واقعیتی محتوم پرسه بزند. ما در حالی‌که در جهان عینی حضور داریم و تک‌افتادگی، تنهایی و سقوط و فروپاشی مینا (لیلا حاتمی) را می‌بینیم، به همان اندازه در رؤیای عاشقانه‌ی او سهیم هستیم؛ و کمی بعد، حس می‌کنیم که هر چه در جهان واقعی رخ می‌دهد انعکاسی از دنیای ذهنی او است. نگاه ما به وقایع، محدود به دید و درک اوست اما مدام فاصله‌ی رؤیاپردازی مینا با واقعیت خودش را نشان می‌دهد. مردِ رؤیایی قصه‌ خیلی زود ورِ ناسازگارش را نشان می‌دهد، سرپناه عاشقانه‌اش خیلی زود به زندان بدل می‌شود، موسیقی اتاق کناری عذاب‌آورترین صدای ممکن می‌شود و از عشق رؤیایی هم چیزی جز یک تحقیر باقی نمی‌ماند. وقتی آن طوفان لعنتی تنهایی بی‌حد مینا را نشان می‌دهد، کثافت‌های گربه همه‌جا را آلوده می‌کند و ساختمان کهنه و قدیمی میان برج‌ها مکرر نشان داده می‌شود، ما بیشتر از آن‌که به عقل زن شک کنیم به خیال‌ها و آرزوهای او مشکوک می‌شویم و می‌فهمیم که چطور در عین حال که در جهان واقع به سر می‌بردیم وارد هزارتوی ذهن مینا شده‌ایم. به همین دلیل هم اجرای نعمت‌الله قابل توجه است: از پنجره و باد و کارتن‌های خالی گرفته تا گربه و تنبک، کارکردی دوگانه دارند؛ جایی خیال‌انگیز و شوق‌آورند و جایی مایه‌ی عذاب و رنج.

اما احساس جاری در فیلم محدود به چنین کاربردهایی نیست؛ لحن فیلم چنان حزن‌انگیز است که تماشاگر در تمام لحظات می‌تواند محتوم بودن این عشق و زندگی را حس کند. نه فقط سکانس مثال‌زدنی رانندگی شبانه با ترانه‌ی غمگین حسین منزوی و آواز همایون شجریان، که در تمام نماها، این حزن، گرفتگی و غم به چشم می‌خورد، در ساختمانی که محصور است بین برج‌های نوساز، در راهروی همان ساختمان که انگار هر موجودی را می‌بلعد، در گردش عاشقانه بین خانه‌های کاهگلی و حتی در لحظات تنهایی مینا چیزی جز غم به چشم نمی‌خورد. کمتر فیلمی در سینمای ایران اصلاً لحن دارد، چه برسد به این‌که لحنی چنین هماهنگ با مضمون داشته باشد و داستان را از قواره‌ی معمولش خارج و بدل به یک قصه‌ی تأثیرگذار کند. با این همه بین ما و رگ خواب فاصله‌ای وجود دارد. دلیل آن چه‌چیزی است؟ همان گوهری که لیلا در حد کمال دارد: هوش زنانه‌ای که با بازی بی‌نهایت پیچیده‌ و مخفی‌کار لیلا حاتمی انفعال را به نوعی مقاومت منفی بدل می‌کند. اما مینا با این حد از رؤیاپردازی و خیال، بیشتر شبیه دخترکی است که هنوز نمی‌داند زندگی تا چه حد اضطراب‌آور است. در رگ خواب ما باید «باور» کنیم که او یک زندگی مشترک را پشت سر گذاشته، دربه‌در شده و می‌خواهد روی پای خودش بایستد. او از راه طی شده نشانی ندارد و راستش، این قصه‌ی زنی میانسال نیست، داستان دختری است که هنوز باور نکرده جهان تا چه حد می‌تواند تلخ و کریه باشد. رگ خواب درست در یک‌قدمی اثری بی‌نظیر درباره‌ی فروپاشی و نابودی ایستاده و به داشته‌هایش قناعت کرده. بین ما و فیلم درست از همین‌جا فاصله افتاده است...

2017-07-03 07:22:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۸ دی ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۵): ۲۴

در یک شب اتفاق افتاد

2018-01-18 16:36:53 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۳ دی ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهل‌وچهارم

قرعه‌کشی سانس جشنواره با جوایز ارزنده

2018-01-13 10:10:58 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۶ دی ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهل‌وسوم

پیشنهاد بهینه‌سازی فرش قرمز

2018-01-06 12:50:31 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۹ دی ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهل‌ودوم

در جست‌وجوی اخبار تازه

2017-12-30 16:12:25 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲ دی ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهل‌ویکم

اول قرار بود بیایند عاشقان

2017-12-23 12:45:37 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۵ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره چهلم

مقطع حساس و بدون شرح کنونی

2017-12-16 17:45:36 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۲ آذر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۴): پاپ جوان

آلیس در سرزمین عجایب!

2017-12-13 17:05:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۸ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌ونهم

هشدار: هنرمندان عزیز شما را بلاک می‌کنند

2017-12-09 13:01:33 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۶ آذر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (23): دشمنی

بازی‌های خطرناک

2017-12-07 13:44:54 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۱ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وهشتم

ادامه بی‌خبری از سرنوشت کیارستمی

2017-12-02 12:21:53 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۸ آذر ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۲): چیزهای عجیب‌تر

عجیب‌تر از علم

2017-11-29 15:13:10 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۴ آذر ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وهفتم

فراخوان پذیرش واقعیات

2017-11-25 14:05:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وششم

اتهام جدید مرحوم کیارستمی + عکس

2017-11-20 13:02:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۵ آبان ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۱): هانیبال

این میل مبهم هوس

2017-11-16 11:58:20 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۱ آبان ۱۳۹۶
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ی «شکارچی ذهن» سریال تازه دیوید فینچر

این مهم نیست که قاتل چه می‌کند، این مهم است که چطور فکر می‌کند

2017-11-12 07:39:39 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وپنجم

افزایش درآمدهای غیرنفتی با صدور بدل

2017-11-11 13:23:00 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۰): مردگان متحرک

زمین انسان‌ها

2017-11-08 15:47:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وچهارم

جمع‌آوری بساط رسانه از جشنواره‌ها

2017-11-04 13:59:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۰ آبان ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۱۹): حکایت ندیمه

پرسونا

2017-11-01 16:17:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۶ آبان ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره سوم) شماره سی‌وسوم

تلاش برای یادآوری صداوسیما به مخاطبان

2017-10-28 13:57:05 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید