سه شنبه، ۲۱ شهريور ۱۳۹۶ - ۱۳:۵۲
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

چند نگرانی در روز ملی سینما

امروز بار دیگر بر اساس تقویم «روز ملی سینما»ست. روزی که همه از رسانه‌های عمومی و دولتی و مسئولان و سیاستمداران و شهرداران درباره سینما حرف‌های زیبا می‌زنند. اما بد نیست سوالی نه چندان جدید را بار دیگر به یاد بیاوریم: سهم مردم از سینما در روز ملی سینما چیست؟ بلیت نیم‌بها؟ به مدت سه هفته به شکل مشروط؟ چون سینما در اکران امسال دچار ریزش مخاطب شده است؟ سهم سینماگران چیست؟ برگزاری جشن سینمای ایران و اهدای چند جایزه و تشویق و احتمالا دلخوری کسانی که دست خالی می‌روند؟

در روز ملی سینما صادق باشیم و بپذیریم که در نیمه دوم دهه 1390 سینما وضعیت مبهمی دارد. هرچند دولت حسن روحانی در انتخابات اردیبهشت امسال ابقا شد و یکی از تکیه‌گاه‌های حمایتی‌اش سینماگران بود، اما ظاهرا فشارهای بیرونی باعث شده دولت تمایل به کنترل بیشتر سینما برای دوری از حساسیت‌ها داشته باشد. این‌گونه است که گیشه سینما فقط برای فیلم‌های کمدی پررونق است و با این حال یک سال در میان بحران مخاطب یادآوری می‌شود. فیلم‌های جدی‌تر بعد از گذر از هفت خوان نظارت و سانسور و قرارداد اکران باید تماشاگر گریزپا را قانع کنند تا روی پرده بمانند. وضعیت مجوز ساخت و نمایش مدام سخت‌تر می‌شود. ثبات مدیریت همچنان وجود ندارد و در عوض مدیران تکراری جابجا می‌شوند تا در پست و مقام‌های تازه دستورهای عجیب و غریب بدهند. وضعیت بخش خصوصی به گواه فیلمسازان استخوان‌خردکرده جالب نیست و فیلم‌های سفارشی و دولتی هم که اساسا برای مردم ساخته نمی‌شوند... خلاصه که گزاره‌های نگران کننده درباره سینمای ایران زیاد است.

وقتی روند تحولات مرتبط با سینمای ایران طی دو دهه اخیر را مرور کنیم،‌ یادمان می‌آید به جز محدودیت‌های کلان فرهنگی که به هر حال وجود دارد و پذیرفته شده است، سینما اسیر یک سری مناسبات بروکراتیک و اداری شده که در بیشتر موارد قاتل خلاقیت و از سوی دیگر آفت گیشه است. تشکیلاتی که در زیرمجموعه معاونت نظارت سازمان سینمایی (اداره نظارت معاونت امور سینمایی سابق) در قالب شوراهای پروانه ساخت و نمایش فیلم‌های ویدیویی و سینمایی و... تشکیل شده، ظاهرا قرار بوده تضمینی برای سینمای سالم و جلوگیری از نقض ارزش‌های فرهنگی و دینی باشند. اما اخیرا از ماهیت نظارت و ممیزی (معادل محترمانه سانسور) هم تجاوز کرده‌اند و به فیلمسازان دستورهای خاص می‌دهند: صلاح نیست این فیلم ساخته شود یا لازم است تهیه‌کننده تغییر کند و از این قبیل که در خبرها می‌آید و به تدریج عادی شده است. درواقع اعضای این شوراها که قرار بوده کارشناس تشخیص موازین باشند، به کارمندانی تبدیل شده‌اند که باید زیر پرونده‌ها را امضا کنند و هرطور دل‌شان بخواهد برخورد می‌کنند. حتی اگر این‌گونه نباشد، بر اساس خروجی کارشان در ماه‌های اخیر چنین چیزی برداشت می‌شود. از سوی دیگر اصناف سینمایی و بخصوص صنف‌های اصلی (تهیه‌کنندگان و کارگردانان و فیلمنامه‌نویسان) یا درگیر اختلاف‌های داخلی‌اند یا اسیر روزمرگی، و عملا تلاشی از جانب آنها برای دفاع از منافع صنفی فیلمسازان دیده نمی‌شود. در چنین شرایطی هر فیلمساز در برخورد با شوراهایی که باید مجوز ساخت و نمایش آثار سینمایی را صادر کنند، اتفاق‌های منحصربفردی را تجربه می‌کنند که گاهی در قالب گلایه و شکوه علنی می‌شود.

حدود 20 سال پیش مرحوم سیف‌الله داد به عنوان معاون وقت امور سینمایی وزارت ارشاد اعلام کرد اگر فیلمسازان نخواهند از وام دولتی استفاده کنند، الزامی برای دریافت پروانه ساخت ندارند. این دستور در زمانی داده شد که دوربین‌های 30 میلی‌متری و نگاتیو و میز تدوین و سایر امکانات اغلب در اختیار دولت بود و هنوز «توفان دیجیتال» نیامده بود. قیدی که سیف‌الله داد گذاشت، استفاده از وام و کمک مالی بنیاد فارابی بود و شاید به همین دلیل بود که در مقطعی چند ساله، سینمای ایران پیشرفتی جدی در پرداختن به مضمون‌ها و ایده‌ها و فضاهای جدید داشت. طبیعتا همه فیلم‌هایی که ساخته می‌شدند، قابل دفاع نبودند. اما به هر حال دوران جدیدی آغاز شده بود. حالا، بعد از 20 سال، مناسبات بروکراتیک فیلمسازی نه تنها پیشرفت نکرده و آسان‌تر نشده، که به نیمه اول دهه 1370 بازگشته است. دوران تصویب فیلمنامه و سخت‌گیری‌های خاص در صدور پروانه ساخت و نمایش و توقیف فیلم‌ها و...

در روز ملی سینما می‌توان از این بازگشت به عقب ابراز نگرانی کرد و البته منتظر ماند که شاید از پشت ابرهای ابهام، شعاعی از نور امید بتابد و سینمای ایران بار دیگر از خطر خنثی و بی‌خاصیت شدن عبور کند.

2017-09-12 13:52:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و نهم

طرح ملی رده‌بندی چهره‌ها

2018-09-15 14:18:47 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ «همه می‌دانند» که در جشنواره‌ تورنتو نمایش داده شد

کدام اصغر فرهادی؛ مساله این است!

2018-09-15 13:33:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۲ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره «رم» فیلم تازه آلفونسو کوارون که در جشنواره‌ فیلم تورنتو نمایش داده شد

این قرار است بهترین فیلم سال باشد؟

2018-09-13 11:59:15 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۱ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ «نخستین انسان» ساخته دیمین شزل که در جشنواره تورنتو نمایش داده شد

سفر شخصی

2018-09-12 11:50:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۷ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و هشتم

انتخاب، وظیفه شماست!

2018-09-08 12:12:04 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۰ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و هفتم

راهکارهای بنیادین برای کاهش تنش‌ها

2018-09-01 14:18:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و ششم

تکثیر تاسف‌انگیز دموکراسی

2018-08-25 15:22:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱ شهريور ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۶): تاج

اهمیت ملکه بودن

2018-08-23 16:25:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و پنجم

جوابیه پول‌های نامعلوم به افکار عمومی

2018-08-18 12:41:00 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

برای عزت‌الله انتظامی و همه لحظه‌های خوبی که به یادگار گذاشت

دلم می‌خواد تو لاله‌زار راه برم...

2018-08-17 14:49:28 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و چهارم

کالای لوکس «سینما» را جمع‌آوری کنید!

2018-08-11 14:20:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

یادداشتی درباره «ماموریت غیرممکن ۶»

زنده باد پاپ کورن!

2018-08-04 11:48:39 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و سوم

مکتب مدیریت آباژور

2018-08-04 10:35:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۶ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و دوم

پایان دوران توضیح و عذرخواهی

2018-07-28 12:35:01 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳۰ تير ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و یکم

تشکیل کارگروه توجیه رسانه‌ها

2018-07-21 13:49:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۳ تير ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیستم

گزارش مدیریت جهان در هفته‌ای که گذشت

2018-07-14 10:49:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۶ تير ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره نوزدهم

فروش هنر دولتی به نرخ آزاد + سند

2018-07-07 14:01:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۳ تير ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۵): بحران در شش صحنه

عقاید یک دلقک

2018-07-04 15:49:01 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۹ تير ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره هجدهم

محل تحویل دلار و طلای شما + عکس

2018-06-30 14:15:46 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲ تير ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره هفدهم

مرز حیا کجاست؟

2018-06-23 12:51:00 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید