جمعه، ۲۰ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۵:۰۹
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

هفت نکته درباره سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا»

نادیده‌های جنگ، سه دهه بعد

1- تماشای سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا» در دو روز پی در پی این نکته را یادآوری می‌کند که سازندگان و سرمایه‌گذاران و سفارش دهندگان سینمای جنگ آموخته‌اند در کنار اعتقاد و ایدئولوژی –و البته شعار- تکنیک و زبان سینما هم لازم است. هر سه فیلم در لحظه‌هایی سلیقه بصری تماشاگر فیلم جنگی ایرانی را ارتقا می‌دهند و این را باید به فال نیک گرفت.

2- برخورد با این سه فیلم البته یک نکته دیگر را هم گوشزد می‌کند: هرچند ضرورت تکنیک پذیرفته شده، اما همچنان مشکل فیلمنامه پابرجاست. در اواسط هر سه فیلم این حس دست می‌دهد که ابعاد فنی و ساختاری فیلم با متن‌های نوشته شده هماهنگ نیست. (درباره فیلم محمدعلی باشه آهنگر قضیه کمی متفاوت است و کمیت متن دردسرساز است).

3- شکی نیست «تنگه ابوقریب» می‌تواند هر تماشاگری را هنگام تماشا مرعوب کند. فارغ از کیفیت، تعداد موقعیت‌های تکان دهنده فیلم از ظرفیت عادی بیننده خو گرفته به فیلم‌های شهری و کمدی‌های فقیر از لحاظ بصری و آثار معمولی فراتر است. گاهی این حس دست می‌دهد که حجم خشونت به تصویر کشیده شده در فیلم برای نمایش زشتی و شناعت جنگ می‌تواند آن را به اثری «ضد جنگ» تبدیل کند و از سوی دیگر برای نخستین بار با یک موقعیت واقعی در جنگ تحمیلی طرفیم که آشکارا نشان می‌دهد مدیریت حاکم بر جبهه‌ها در روزها و هفته‌های پایانی آشفته و لرزان بوده است. این که چقدر از این تصویر آشفته عمدی بوده یا حاصل کنار هم قرار دادن موقعیت‌ها، فقط سازندگان فیلم می‌دانند. اما یادآور هشدار و گلایه حسن باقری از سرداران شهید جنگ در سال 61 است. اما فیلم همزمان با نمایش موقعیت در هم و برهم که در آن حتی رساندن نیروها به تنگه بر اثر تداخل عقب نشینی و پیشروی دچار وقفه می‌شود، روایتی از یک حماسه است. حماسه رزمندگانی خسته که به جای مرخصی، به خط اول می‌زنند تا یک گذرگاه مهم را حفظ کنند. فیلم می‌گوید آنها بی آن که بدانند چگونه، تاریخ را تغییر دادند. روشنگری درباره واقعه‌ای که بعد از 30 سال کمتر کسی درباره آن اطلاع داشته، بی‌تردید ارزشمند است.

4- پاسخ به این سوال که چرا برای دیدن حماسه رزمندگان مدافع تنگه ابوقریب باید نزدیک به یک ساعت صبر کرد، دشوار است. فیلم بهرام توکلی با «نجات سرباز رایان» مقایسه شده، اما آن فیلم اسپیلبرگ در اوج تنش و خشونت آغاز می‌شد و سپس اطلاعات مقدماتی را منتقل می‌کرد. شاید می‌شد با تغییر روایت و تدوین این مشکل را در «تنگه ابوقریب» حل کرد.

5- آنچه محمدعلی باشه آهنگر در «سرو زیر آب» به تماشاگر نشان می‌دهد، حتی مهم‌تر از ماجرای دفاع از ابوقریب است. او با جزئیات از یک حرفه مهم و حیاتی در زمان جنگ می‌گوید که اثراتش تا همین امروز هم ادامه دارد. کسانی که وظیفه‌شان شناسایی پیکرهای شهدا بوده و باید این پیکرها را به خانواده‌ها تحویل می‌دادند. این فیلم نه تنها مفهوم «شهید گمنام» را در ذهن تماشاگر تغییر می‌دهد، که با رویکردی انسانی و دلسوزانه، داستانی نفس‌گیر و به یاد ماندنی از حضور اقلیت‌های دینی در جنگ و مظلومیت آنها روایت می‌کند. بر خلاف دو فیلم دیگر، «سرو زیر آب» دچار ازدیاد تم‌ها و موقعیت‌ها و قصه‌های فرعی‌ست و از نیمه به بعد نمی‌تواند همه آنها را جمع و جور کند. چند بار به نظر می‌رسد که قرار است به پایان برسد، اما فیلمساز دلش نیامده و خواسته تکلیف تک تک ماجراها را روشن کند. به نظر می‌رسد ایده پایانی که الهام بخش نام فیلم هم هست، بیش از حد جاگذاری شده از آب درآمده و نچسب است.

6- اولین فیلم حمید زرگرنژاد می‌کوشد روایتی عاشقانه و شاعرانه از روزهای آغاز جنگ در خوزستان ارائه دهد. «ماهورا» هم تصویر جدیدی از طوایف مرزنشین ارائه می‌دهد و چالش انتخاب و تصمیم آنها بین دو طرف درگیر جنگ را به نمایش می‌گذارد. اما صحنه‌های انتزاعی یک سوم ابتدایی فیلم که شخصیت امین را عاشقی شوریده و سوزان از فراغ یار معرفی می‌کند، به تدریج با وارد شدن به فاز حادثه و درگیری، تغییر لحن می‌دهد و به فیلمی اکشن-جنگی تبدیل می‌شود و از دست می‌رود. حتی تصاویر مستند انتهای فیلم هم کمکی به احیای آن نمی‌کند.

7- تماشای سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا» ثابت می‌کند بعد از سه دهه از پایان جنگ چه حجمی از ناگفته‌ها و نادیده‌ها باقی مانده است. سینمای جنگ مدت‌ها درگیر کلیشه و شعار و تکرار مکررات بود. شاید از حالا به بعد کسانی که برای سرمایه گذاری در فیلم‌های جنگی تصمیم می‌گیرند، بیاموزند آنچه با عنوان «سینمای دفاع مقدس» تثبیت شده بود، با نمایش پیچیدگی‌ها و چالش‌های ذاتی مفهوم «دفاع» می‌تواند در ذهن تماشاگر امروز به معنای واقعی «مقدس» شود. 

2018-02-09 15:09:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
نظرات شما: (۱)
كاربر 20 بهمن 1396 - ساعت: 17:36
چرا حرفه ادمهاي سروزير اب "حياتي" هست؟!

حرفه شون حساس و مهم هست ولي "حياتي" نه
حياتي يعني حرفه اي كه با مرگ و زندگي افراد سروكار داره و حرفه افراد در معراج مطلقا به حياتت و ممات ارباب رجوع شون( خانواده شهدا) ربطي نداره.
يعني نويسنده اينو نميدونه؟!!
پاسخ دهید
علی مصلح 20 بهمن 1396 - ساعت: 18:44
کاربر عزیز، اگر فیلم را ببینید یا در واقع با دقت ببینید، متوجه می‌شوید که چرا حرفه معراج شهدا «حیاتی»ست و چگونه به حیات و ممات خانواده شهدا ربط دارد.
شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وچهارم

بومی‌سازی کن و اسکار

2018-10-20 15:29:40 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۸): اجسام نوک تیز

چاقویی که نمی‌برد

2018-10-18 15:52:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۱ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وسوم

حرکت به سوی سینمای خودکفا

2018-10-13 15:50:09 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۴ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌ودوم

پیشنهاد تاسیس سامانه مردمی جمع‌آوری

2018-10-06 15:04:59 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۷ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌ویکم

طرح مالیات بر سیاه‌نمایی افزوده

2018-09-29 12:57:50 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۴ مهر ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۷): فصل دوم «۱۳ دلیل برای...»

وقتی هدف وسیله را توجیه می‌کند

2018-09-26 11:47:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳۱ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌ام

راهنمای انتخاب سوژه مجاز

2018-09-22 12:37:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و نهم

طرح ملی رده‌بندی چهره‌ها

2018-09-15 14:18:47 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ «همه می‌دانند» که در جشنواره‌ تورنتو نمایش داده شد

کدام اصغر فرهادی؛ مساله این است!

2018-09-15 13:33:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۲ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره «رم» فیلم تازه آلفونسو کوارون که در جشنواره‌ فیلم تورنتو نمایش داده شد

این قرار است بهترین فیلم سال باشد؟

2018-09-13 11:59:15 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۱ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ «نخستین انسان» ساخته دیمین شزل که در جشنواره تورنتو نمایش داده شد

سفر شخصی

2018-09-12 11:50:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۷ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و هشتم

انتخاب، وظیفه شماست!

2018-09-08 12:12:04 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۰ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و هفتم

راهکارهای بنیادین برای کاهش تنش‌ها

2018-09-01 14:18:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و ششم

تکثیر تاسف‌انگیز دموکراسی

2018-08-25 15:22:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱ شهريور ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۶): تاج

اهمیت ملکه بودن

2018-08-23 16:25:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و پنجم

جوابیه پول‌های نامعلوم به افکار عمومی

2018-08-18 12:41:00 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

برای عزت‌الله انتظامی و همه لحظه‌های خوبی که به یادگار گذاشت

دلم می‌خواد تو لاله‌زار راه برم...

2018-08-17 14:49:28 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و چهارم

کالای لوکس «سینما» را جمع‌آوری کنید!

2018-08-11 14:20:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

یادداشتی درباره «ماموریت غیرممکن ۶»

زنده باد پاپ کورن!

2018-08-04 11:48:39 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و سوم

مکتب مدیریت آباژور

2018-08-04 10:35:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید