جمعه، ۲۰ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۵:۰۹
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

هفت نکته درباره سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا»

نادیده‌های جنگ، سه دهه بعد

1- تماشای سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا» در دو روز پی در پی این نکته را یادآوری می‌کند که سازندگان و سرمایه‌گذاران و سفارش دهندگان سینمای جنگ آموخته‌اند در کنار اعتقاد و ایدئولوژی –و البته شعار- تکنیک و زبان سینما هم لازم است. هر سه فیلم در لحظه‌هایی سلیقه بصری تماشاگر فیلم جنگی ایرانی را ارتقا می‌دهند و این را باید به فال نیک گرفت.

2- برخورد با این سه فیلم البته یک نکته دیگر را هم گوشزد می‌کند: هرچند ضرورت تکنیک پذیرفته شده، اما همچنان مشکل فیلمنامه پابرجاست. در اواسط هر سه فیلم این حس دست می‌دهد که ابعاد فنی و ساختاری فیلم با متن‌های نوشته شده هماهنگ نیست. (درباره فیلم محمدعلی باشه آهنگر قضیه کمی متفاوت است و کمیت متن دردسرساز است).

3- شکی نیست «تنگه ابوقریب» می‌تواند هر تماشاگری را هنگام تماشا مرعوب کند. فارغ از کیفیت، تعداد موقعیت‌های تکان دهنده فیلم از ظرفیت عادی بیننده خو گرفته به فیلم‌های شهری و کمدی‌های فقیر از لحاظ بصری و آثار معمولی فراتر است. گاهی این حس دست می‌دهد که حجم خشونت به تصویر کشیده شده در فیلم برای نمایش زشتی و شناعت جنگ می‌تواند آن را به اثری «ضد جنگ» تبدیل کند و از سوی دیگر برای نخستین بار با یک موقعیت واقعی در جنگ تحمیلی طرفیم که آشکارا نشان می‌دهد مدیریت حاکم بر جبهه‌ها در روزها و هفته‌های پایانی آشفته و لرزان بوده است. این که چقدر از این تصویر آشفته عمدی بوده یا حاصل کنار هم قرار دادن موقعیت‌ها، فقط سازندگان فیلم می‌دانند. اما یادآور هشدار و گلایه حسن باقری از سرداران شهید جنگ در سال 61 است. اما فیلم همزمان با نمایش موقعیت در هم و برهم که در آن حتی رساندن نیروها به تنگه بر اثر تداخل عقب نشینی و پیشروی دچار وقفه می‌شود، روایتی از یک حماسه است. حماسه رزمندگانی خسته که به جای مرخصی، به خط اول می‌زنند تا یک گذرگاه مهم را حفظ کنند. فیلم می‌گوید آنها بی آن که بدانند چگونه، تاریخ را تغییر دادند. روشنگری درباره واقعه‌ای که بعد از 30 سال کمتر کسی درباره آن اطلاع داشته، بی‌تردید ارزشمند است.

4- پاسخ به این سوال که چرا برای دیدن حماسه رزمندگان مدافع تنگه ابوقریب باید نزدیک به یک ساعت صبر کرد، دشوار است. فیلم بهرام توکلی با «نجات سرباز رایان» مقایسه شده، اما آن فیلم اسپیلبرگ در اوج تنش و خشونت آغاز می‌شد و سپس اطلاعات مقدماتی را منتقل می‌کرد. شاید می‌شد با تغییر روایت و تدوین این مشکل را در «تنگه ابوقریب» حل کرد.

5- آنچه محمدعلی باشه آهنگر در «سرو زیر آب» به تماشاگر نشان می‌دهد، حتی مهم‌تر از ماجرای دفاع از ابوقریب است. او با جزئیات از یک حرفه مهم و حیاتی در زمان جنگ می‌گوید که اثراتش تا همین امروز هم ادامه دارد. کسانی که وظیفه‌شان شناسایی پیکرهای شهدا بوده و باید این پیکرها را به خانواده‌ها تحویل می‌دادند. این فیلم نه تنها مفهوم «شهید گمنام» را در ذهن تماشاگر تغییر می‌دهد، که با رویکردی انسانی و دلسوزانه، داستانی نفس‌گیر و به یاد ماندنی از حضور اقلیت‌های دینی در جنگ و مظلومیت آنها روایت می‌کند. بر خلاف دو فیلم دیگر، «سرو زیر آب» دچار ازدیاد تم‌ها و موقعیت‌ها و قصه‌های فرعی‌ست و از نیمه به بعد نمی‌تواند همه آنها را جمع و جور کند. چند بار به نظر می‌رسد که قرار است به پایان برسد، اما فیلمساز دلش نیامده و خواسته تکلیف تک تک ماجراها را روشن کند. به نظر می‌رسد ایده پایانی که الهام بخش نام فیلم هم هست، بیش از حد جاگذاری شده از آب درآمده و نچسب است.

6- اولین فیلم حمید زرگرنژاد می‌کوشد روایتی عاشقانه و شاعرانه از روزهای آغاز جنگ در خوزستان ارائه دهد. «ماهورا» هم تصویر جدیدی از طوایف مرزنشین ارائه می‌دهد و چالش انتخاب و تصمیم آنها بین دو طرف درگیر جنگ را به نمایش می‌گذارد. اما صحنه‌های انتزاعی یک سوم ابتدایی فیلم که شخصیت امین را عاشقی شوریده و سوزان از فراغ یار معرفی می‌کند، به تدریج با وارد شدن به فاز حادثه و درگیری، تغییر لحن می‌دهد و به فیلمی اکشن-جنگی تبدیل می‌شود و از دست می‌رود. حتی تصاویر مستند انتهای فیلم هم کمکی به احیای آن نمی‌کند.

7- تماشای سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا» ثابت می‌کند بعد از سه دهه از پایان جنگ چه حجمی از ناگفته‌ها و نادیده‌ها باقی مانده است. سینمای جنگ مدت‌ها درگیر کلیشه و شعار و تکرار مکررات بود. شاید از حالا به بعد کسانی که برای سرمایه گذاری در فیلم‌های جنگی تصمیم می‌گیرند، بیاموزند آنچه با عنوان «سینمای دفاع مقدس» تثبیت شده بود، با نمایش پیچیدگی‌ها و چالش‌های ذاتی مفهوم «دفاع» می‌تواند در ذهن تماشاگر امروز به معنای واقعی «مقدس» شود. 

2018-02-09 15:09:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
نظرات شما: (۱)
كاربر 20 بهمن 1396 - ساعت: 17:36
چرا حرفه ادمهاي سروزير اب "حياتي" هست؟!

حرفه شون حساس و مهم هست ولي "حياتي" نه
حياتي يعني حرفه اي كه با مرگ و زندگي افراد سروكار داره و حرفه افراد در معراج مطلقا به حياتت و ممات ارباب رجوع شون( خانواده شهدا) ربطي نداره.
يعني نويسنده اينو نميدونه؟!!
پاسخ دهید
علی مصلح 20 بهمن 1396 - ساعت: 18:44
کاربر عزیز، اگر فیلم را ببینید یا در واقع با دقت ببینید، متوجه می‌شوید که چرا حرفه معراج شهدا «حیاتی»ست و چگونه به حیات و ممات خانواده شهدا ربط دارد.
شنبه ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره دوازدهم

شرایط لازم برای اکران فیلم فرهادی در ایران

2018-05-19 13:20:46 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۲ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره یازدهم

اینستاگرام آن اسب را پیدا کنید!

2018-05-12 13:19:29 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره دهم

هفته درخواست‌های مکرر مردمی

2018-05-05 13:06:54 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۲):آینه سیاه

نوستراداموس‌های عصر دیجیتال

2018-05-03 13:32:50 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۸ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره نهم

کاش برجام‌ت باشم!

2018-04-28 15:34:51 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۶ ارديبهشت ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۱): دوستان

سبکی لذت‌بخش هستی

2018-04-26 19:05:41 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره هشتم

جهانی بیاندیشیم، محلی عمل کنیم

2018-04-21 12:20:43 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۶ فروردين ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره هفتم

دلار ارزان ویژه جشنواره موجود است

2018-04-15 12:45:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۸ فروردين ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره ششم

استمرار موفقیت‌های ما در سال نو

2018-04-07 14:31:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره پنجم

خدمات توجیه و توقیف، طبق تعرفه‌ مصوب

2018-03-17 10:54:40 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره چهارم

ارائه مشاوره انواع اعتراض و بیشتر از آن

2018-03-11 13:35:18 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۷ اسفند ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (30): شکارچی ذهن

دوستی با اژدها

2018-03-08 15:37:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سوم

مردی که گِل می‌گرفت، رفته است

2018-03-03 13:45:05 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره دوم

هر هنرمند عزیز، یک مبارز

2018-02-24 10:04:37 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۹): این ما هستیم

مردی که آنجا نبود

2018-02-22 11:35:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره یکم

گزارش وضعیت کنونی یا اصغر، تو کجایی؟

2018-02-17 14:32:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۵ بهمن ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۸): شرلوک

در جست‌وجوی قطعه گم‌شده

2018-02-14 18:59:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۶
محمدصادق شایستهمحمدصادق شایسته

در حاشیه آراء داوران جشنواره فجر

مغزهای کوچک «ما» زنگ زده؟!

2018-02-12 05:39:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

داوران و مدیران محترم جشنواره، بازی پیچیده تقسیم جوایز را باختید!

2018-02-12 00:35:31 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 36 (شماره آخر)

بیانیه‌ هیات داوران اصلی

2018-02-11 15:04:18 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید