جمعه، ۲۰ بهمن ۱۳۹۶ - ۱۵:۰۹
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

هفت نکته درباره سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا»

نادیده‌های جنگ، سه دهه بعد

1- تماشای سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا» در دو روز پی در پی این نکته را یادآوری می‌کند که سازندگان و سرمایه‌گذاران و سفارش دهندگان سینمای جنگ آموخته‌اند در کنار اعتقاد و ایدئولوژی –و البته شعار- تکنیک و زبان سینما هم لازم است. هر سه فیلم در لحظه‌هایی سلیقه بصری تماشاگر فیلم جنگی ایرانی را ارتقا می‌دهند و این را باید به فال نیک گرفت.

2- برخورد با این سه فیلم البته یک نکته دیگر را هم گوشزد می‌کند: هرچند ضرورت تکنیک پذیرفته شده، اما همچنان مشکل فیلمنامه پابرجاست. در اواسط هر سه فیلم این حس دست می‌دهد که ابعاد فنی و ساختاری فیلم با متن‌های نوشته شده هماهنگ نیست. (درباره فیلم محمدعلی باشه آهنگر قضیه کمی متفاوت است و کمیت متن دردسرساز است).

3- شکی نیست «تنگه ابوقریب» می‌تواند هر تماشاگری را هنگام تماشا مرعوب کند. فارغ از کیفیت، تعداد موقعیت‌های تکان دهنده فیلم از ظرفیت عادی بیننده خو گرفته به فیلم‌های شهری و کمدی‌های فقیر از لحاظ بصری و آثار معمولی فراتر است. گاهی این حس دست می‌دهد که حجم خشونت به تصویر کشیده شده در فیلم برای نمایش زشتی و شناعت جنگ می‌تواند آن را به اثری «ضد جنگ» تبدیل کند و از سوی دیگر برای نخستین بار با یک موقعیت واقعی در جنگ تحمیلی طرفیم که آشکارا نشان می‌دهد مدیریت حاکم بر جبهه‌ها در روزها و هفته‌های پایانی آشفته و لرزان بوده است. این که چقدر از این تصویر آشفته عمدی بوده یا حاصل کنار هم قرار دادن موقعیت‌ها، فقط سازندگان فیلم می‌دانند. اما یادآور هشدار و گلایه حسن باقری از سرداران شهید جنگ در سال 61 است. اما فیلم همزمان با نمایش موقعیت در هم و برهم که در آن حتی رساندن نیروها به تنگه بر اثر تداخل عقب نشینی و پیشروی دچار وقفه می‌شود، روایتی از یک حماسه است. حماسه رزمندگانی خسته که به جای مرخصی، به خط اول می‌زنند تا یک گذرگاه مهم را حفظ کنند. فیلم می‌گوید آنها بی آن که بدانند چگونه، تاریخ را تغییر دادند. روشنگری درباره واقعه‌ای که بعد از 30 سال کمتر کسی درباره آن اطلاع داشته، بی‌تردید ارزشمند است.

4- پاسخ به این سوال که چرا برای دیدن حماسه رزمندگان مدافع تنگه ابوقریب باید نزدیک به یک ساعت صبر کرد، دشوار است. فیلم بهرام توکلی با «نجات سرباز رایان» مقایسه شده، اما آن فیلم اسپیلبرگ در اوج تنش و خشونت آغاز می‌شد و سپس اطلاعات مقدماتی را منتقل می‌کرد. شاید می‌شد با تغییر روایت و تدوین این مشکل را در «تنگه ابوقریب» حل کرد.

5- آنچه محمدعلی باشه آهنگر در «سرو زیر آب» به تماشاگر نشان می‌دهد، حتی مهم‌تر از ماجرای دفاع از ابوقریب است. او با جزئیات از یک حرفه مهم و حیاتی در زمان جنگ می‌گوید که اثراتش تا همین امروز هم ادامه دارد. کسانی که وظیفه‌شان شناسایی پیکرهای شهدا بوده و باید این پیکرها را به خانواده‌ها تحویل می‌دادند. این فیلم نه تنها مفهوم «شهید گمنام» را در ذهن تماشاگر تغییر می‌دهد، که با رویکردی انسانی و دلسوزانه، داستانی نفس‌گیر و به یاد ماندنی از حضور اقلیت‌های دینی در جنگ و مظلومیت آنها روایت می‌کند. بر خلاف دو فیلم دیگر، «سرو زیر آب» دچار ازدیاد تم‌ها و موقعیت‌ها و قصه‌های فرعی‌ست و از نیمه به بعد نمی‌تواند همه آنها را جمع و جور کند. چند بار به نظر می‌رسد که قرار است به پایان برسد، اما فیلمساز دلش نیامده و خواسته تکلیف تک تک ماجراها را روشن کند. به نظر می‌رسد ایده پایانی که الهام بخش نام فیلم هم هست، بیش از حد جاگذاری شده از آب درآمده و نچسب است.

6- اولین فیلم حمید زرگرنژاد می‌کوشد روایتی عاشقانه و شاعرانه از روزهای آغاز جنگ در خوزستان ارائه دهد. «ماهورا» هم تصویر جدیدی از طوایف مرزنشین ارائه می‌دهد و چالش انتخاب و تصمیم آنها بین دو طرف درگیر جنگ را به نمایش می‌گذارد. اما صحنه‌های انتزاعی یک سوم ابتدایی فیلم که شخصیت امین را عاشقی شوریده و سوزان از فراغ یار معرفی می‌کند، به تدریج با وارد شدن به فاز حادثه و درگیری، تغییر لحن می‌دهد و به فیلمی اکشن-جنگی تبدیل می‌شود و از دست می‌رود. حتی تصاویر مستند انتهای فیلم هم کمکی به احیای آن نمی‌کند.

7- تماشای سه فیلم «سرو زیر آب»، «تنگه ابوقریب» و «ماهورا» ثابت می‌کند بعد از سه دهه از پایان جنگ چه حجمی از ناگفته‌ها و نادیده‌ها باقی مانده است. سینمای جنگ مدت‌ها درگیر کلیشه و شعار و تکرار مکررات بود. شاید از حالا به بعد کسانی که برای سرمایه گذاری در فیلم‌های جنگی تصمیم می‌گیرند، بیاموزند آنچه با عنوان «سینمای دفاع مقدس» تثبیت شده بود، با نمایش پیچیدگی‌ها و چالش‌های ذاتی مفهوم «دفاع» می‌تواند در ذهن تماشاگر امروز به معنای واقعی «مقدس» شود. 

2018-02-09 15:09:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
نظرات شما: (۱)
كاربر 20 بهمن 1396 - ساعت: 17:36
چرا حرفه ادمهاي سروزير اب "حياتي" هست؟!

حرفه شون حساس و مهم هست ولي "حياتي" نه
حياتي يعني حرفه اي كه با مرگ و زندگي افراد سروكار داره و حرفه افراد در معراج مطلقا به حياتت و ممات ارباب رجوع شون( خانواده شهدا) ربطي نداره.
يعني نويسنده اينو نميدونه؟!!
پاسخ دهید
علی مصلح 20 بهمن 1396 - ساعت: 18:44
کاربر عزیز، اگر فیلم را ببینید یا در واقع با دقت ببینید، متوجه می‌شوید که چرا حرفه معراج شهدا «حیاتی»ست و چگونه به حیات و ممات خانواده شهدا ربط دارد.
پنجشنبه ۲۴ بهمن ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

«شنای پروانه»، سینمای اجتماعی و تصویر جعلی طبقه فرودست

سیرک عجایب

2020-02-13 16:48:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «خون شد» فیلم جدید مسعود کیمیایی

چاقو در آب

2020-02-12 12:38:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

در حاشیه نمایش نسخه کامل «متری شیش و نیم» در ونیز

این هم سانسور است هم تبعیض در حق تماشاگر ایرانی!

2019-08-11 23:31:41 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

پول کثیف در سینمای ایران و کارواش «برکینگ بد»

2019-05-15 22:29:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۴ فروردين ۱۳۹۸
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

یک مورد سرقت برای رضای خدا

2019-03-24 00:39:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۲۴ اسفند ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

پول کثیف چه خطراتی برای سینمای ایران دارد؟

2019-03-15 19:12:56 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۳ اسفند ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «هت تریک» ساخته رامتین لوافی

قماربازِ فاتحِ مغلوب

2019-02-22 00:40:31 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره هشتم و آخر)

بیانیه «هیات اصلی داوران»

2019-02-11 16:31:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره هفتم)

چرا سندروم #پایان_باز گریبانگیر جشنواره‌ها شد؟

2019-02-10 12:26:42 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره ششم)

طولانی نساز، شرایط حساس است

2019-02-07 11:43:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره پنجم)

راهنمای جامع تبدیل به یک منتقد واقعی

2019-02-06 14:35:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره چهارم)

منتقدان رحم داشته باشند

2019-02-05 14:26:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره سوم)

صندوق حمایت از کارگردانان بدون فیلمنامه

2019-02-04 11:04:24 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «غلامرضا تختی» ساخته بهرام توکلی

تختی؛ مردی که گفت نه!

2019-02-03 14:43:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره دوم)

راهنمای جامع سالم‌سازی جشنواره

2019-02-03 11:22:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره یکم)

زد و خوردهای رسانه‌ای با قدرت ادامه دارد

2019-02-02 15:41:03 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۷
مرجان ریاحیمرجان ریاحی

درباره فیلم دوم مونا زندی حقیقی

زیبا مثل بنفشه آفریقایی

2019-02-02 14:40:36 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

«همه می‌دانند» چرا فیلم متوسطی از آب درآمده؟

اصغر فرهادی و مخمصه راز و معما

2018-12-11 03:42:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۹): پل

داستان دو شهر

2018-11-08 10:06:10 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

«مغزهای کوچک زنگ‌زده» و اتهام کپی‌کاری

وقتی از کپی‌کاری حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟

2018-11-05 13:34:49 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید