پنجشنبه، ۶ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۹:۰۵
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۱): دوستان

سبکی لذت‌بخش هستی

 شاید اگر سردبیر محترم «آی سینما» نگفته بود که تماشایش نکرده، سراغش نمی‌رفتم. بنا را بر این گذاشته بودم که نوشتن درمورد سریالی که از نیم‌کره‌ی شمالی تا جنوبی، از شرق تا غرب، پیر و جوان می‌شناسندش، صفحه‌ی ویکی‌پدیایش به هفتاد زبان فعال است و ده‌ها میلیون طرفدار دارد، جایش در این ستون نحیف هفتصد، هشتصد کلمه‌ای نیست. اما راستش در مقام یک طرفدار سرسخت، نتوانستم در سکوت از کنار سریال‌بین‌هایی بگذرم که با خونسردی می‌گویند دوستان را تماشا نکرده‌اند یا فقط چند اپیزود تماشا کرده‌اند و نپرسم که «چرا؟!» چرا آدم باید این چند ساعت اندک (فکر می‌کنید ده فصل این سریال، چیزی حدود هشتاد ساعت، زیاد است؟ نه، باور کنید خیلی کم است. تماشا کرده‌ام که می‌گویم. آن هم نه یک بار، چند بار...) خوشی و فراغت و خنده و همراهی با چند کاراکتر كم‌نظیر را از خودش دریغ کند؟ می‌دانم می‌خواهید بحث تفاوت سلیقه‌ها را وسط بکشید و بگویید زوری که نیست و مگر من دیکتاتورم و از این نوع حرف‌ها. خب، اعتراف می‌کنم در این یک مورد چندان هم دموکرات نیستم؛ گفتم که، طرفدار سرسخت سریالم و هر کاری هم که می‌کنم، نمی‌توانم دلیلی برای دیدن چند اپیزود از دوستان [Friends] و ادامه ندادن تماشایش پیدا کنم. به‌نظرم یک جای کار ایراد دارد. برای همین هم این دفعه به‌جای آن‌که یادداشتی متعارف درمورد این سریال بنویسم، راهنمایی درمورد چگونگی مواجهه با آن و دلایل جذابیت استثنایی تماشایش نوشته‌ام:

۱ـ سعی کنید فراموش کنید با یکی از مشهورترین، یا شاید مشهورترین سریال تاریخ تلویزیون مواجه‌اید. وگرنه تمام مدت دنبال دلایل این شهرت می‌گردید و هم خودتان را تحت فشار می‌گذارید و هم سریال بی‌نوا را که بی‌خبر از این آینده‌ی پرهیاهو، بیست و چهار سال پیش در یک بعدازظهر پاییزی معمولی پخش خود را شروع کرد. بگذارید خیال‌تان را راحت کنم: اپیزودهای ابتدایی سریال دوستان بامزه نیستند. به‌خصوص اپیزود اول که اصلا خوب نیست. شاید جایی که ریچل در لباس عروسی دارد توی آشپزخانه‌ی خانه‌ی مونیکا راه می‌رود و با پدرش حرف می‌زند و از استعاره‌ی کفش و کلاه و کیف برای دلایل فرار از جشن عروسی‌اش استفاده می‌كند کمی خنده‌دار باشد، اما بقیه‌اش نه. پس منتظر چیزی نباشید. فقط نگاه کنید و...

۲ـ ...دل‌سرد نشوید. چه اهمیتی دارد که مدتی، حدود چهار اپیزود، طول می‌کشد تا گروه نویسندگان فیلمنامه قابلیت‌های داستان و شخصیت‌ها و روابط‌شان را کشف کنند؟ مهم این است که وقتی کم‌کم دست‌شان می‌آید که با چه گنجینه‌ای طرف‌اند، به بهترین شکل ممکن آن را جلا می‌دهند و در طول ده سال، عرضه می‌کنند و فصل‌به‌فصل بهتر می‌شوند.

۳ـ دوستان آن روی سکه‌ی پدر معنوی‌اش، ساینفلد است. به این معنا که اگر ساینفلد پوچی زندگی معمولی آدم‌های معمولی را مبنا گرفت و تبدیل به سریالی شد درباره‌ی «هیچ‌چیز»، دوستان درباره‌ی همه‌چیز است؛ یعنی همه‌ی چیزهایی که آدم‌های معمولی در زندگی‌ عادی‌شان با آنها دست به گریبان‌اند. چیزهایی که هرگز فکرش را هم نمی‌کنید که حتی آن‌قدر اهمیت داشته باشند که وارد مکالمات روزمره شوند. خوب و بد، تمیز و کثیف، پنهان و آشکار، همه آنجا جمع‌اند. و این یعنی...

۴ـ ...زندگی خودتان، با تمام پیش‌پاافتادگی‌ها، بلاهت‌ها، فکرهای خوب یا خبیثانه یا زشت، ترس‌های احمقانه یا گاهی اگزیستانسیالیستی، حس‌های گذرا یا گاهی عمیق و ماندگار، روابط و نسبت‌هایی که شاید هیچ‌وقت نتوانید برای کس دیگری توصیف‌اش کنید، همه‌اش بی کم‌وکاست دارد جلوی روی‌تان مطرح می‌شود. همان چیزهایی که شاید بابتش خجالت‌زده باشید و هرگز درباره‌اش با صمیمی‌ترین دوست‌تان هم صحبت نکنید، ناگهان در سریال مطرح می‌شود، آن هم با بهترین شوخی‌هایی که می‌شود درموردش کرد. می‌دانید چند بار تا الان پیش آمده که برای توصیف یک احساس یا یک اتفاق، تنها به رجوع به بخشی از دوستان بسنده کرده‌ام و طرف صبحتم (که طبعا سریال را دیده) چنان دقیق فهمیده منظورم چیست که هرگز خودم با هزار تقلا نمی‌توانستم به آن خوبی از عهده‌ی بیانش برآیم؟

۵ـ در سیت‌کام‌ها، از ساین‌فلد گرفته تا تئوری بیگ‌بنگ، یک نکته‌ی مشترک وجود دارد و آن هم بنا كردن طنز بر «مبالغه در اغراق» است! فقط لحظه‌ای شخصیت فوق‌العاده‌ی کریمر در ساینفلد را مرور کنید، یا رئیس‌های جرج و الین، یا نحوه‌ی مرگ نامزد جرج؛ بنیان طنز همه‌ی اینها بر اغراق دیوانه‌وار در موقعیت بنا شده است. و همین‌طور هم در بیگ‌بنگ؛ این‌که شخصیت‌های اصلی بیگ‌بنگ همه نرد و حقیقتا عجیب‌وغریب‌اند ربطی به چیزی که در سریال به مخاطب نشان داده می‌شود ندارد. فقط یک لحظه همین اپیزود آخر را مرور کنید، ماجرای مهمانی مجردی ایمی و ملاقات شلدن و لئونارد و جرج با آن دانشمند خل‌وچل. «مبالغه در اغراق» اهرم پیش‌برنده‌ی همه‌ی اتفاقات است. اما در دوستان، اگرچه قطعا اغراق هم نقش دارد، اما مبنای طنز سریال را مکالمات و شخصیت‌پردازی شش کاراکتر اصلی و ماجراهای میان آنها شکل می‌دهد. این شاید در این توصیف دو خطی تفاوت مهمی به‌نظر نرسد، اما نتیجه‌اش در عمل تفاوتی عظیم است. فرق میان هم‌ذات‌پنداری با شخصیت‌ها و خندیدن به شوخی‌هاست با تماشای صرف یک‌سری اتفاقات کمیک اغراق‌شده که کم‌وبیش ریشه در واقعیت دارد. فرق بین زنده و ملموس بودن، یا نبودن شخصیت‌هاست. فرق بین باور کردن آدم‌ها و مشکلات‌شان است با تماشای یک موقعیت عجیب فرضی و دور از ذهن اما بامزه...

۶- فرق میان قابلیت تماشای ده باره‌ی یک سریال با تماشای یکی دو باره‌ی سریالی دیگر. بله، بیش از دو دهه از پخش فصل‌های ابتدایی دوستان می‌گذرد و بااین‌حال، هنوز هم می‌شود سالی یک بار این سریال را دید و لذت برد. از این گذشته، دوستان کیفیتی دارد که در میان تمام سریال‌های طنز، بی‌نظیر است: می‌شود تکه‌های سی ثانیه‌ای، یک دقیقه‌ای از قسمت‌هایش درآورد و به‌طور جداگانه تماشا کرد. البته طبعا مخاطب این بخش‌ها کسانی هستند که کل سریال را دیده‌اند و شخصیت‌ها را می‌شناسند و با ویژگی‌هاشان آشنا هستند. بارها و بارها شده که شب یک روز سخت، پیش از خواب رفته‌ام سراغ یکی از صفحه‌های اینستاگرام مربوط به سریال و چندتا از این تکه‌های انتخابی را تماشا کرده‌ام و با حالی بسیار بهتر از چند دقیقه قبلش، روزم را به پایان رسانده‌ام. در هیچ سریال طنز دیگری شما کاراکترهایی را پیدا نمی‌کنید که چنان کامل تعریف شده باشند که صرف یک نگاه‌شان یا یک سؤال معمولی‌شان را بتوان جدای از کل اپیزود تماشا کرد و لذت برد. رجوع کنید به شیر یا خط انداختن راس و واکنش بقیه. یا به ماجرای «آنها نمی‌دانند که ما می‌دانیم که آنها می‌دانند که ما می‌دانیم»!

۷- فکر نکنید نمی‌دانم که خیلی از مخاطب‌ها بامزه بودن را دلیلی کافی‌ برای تماشای یک سریال نمی‌دانند. خدمت این دسته دوستان سگرمه ‌درهم كشیده عرض کنم که دوستان شاید در ابتدا فقط خنده‌دار بود، اما بعد از چند اپیزود، جنبه‌های دیگری از سریال رو آمد که در ترکیب با طنز، به نتیجه‌ای فوق‌العاده انجامید. زندگی چندان آش دهان‌سوزی نیست، دردسرش زیاد است، آدم‌ها پیچیده‌اند و روابط انسانی هم یک چالش دائمی است. می‌دانم که این فقط دوستان نیست که ساختمان اثر را بر پایه‌ی همین گزاره‌ها بنا کرده. بله، می‌شود همین تم‌ها را وارد سریالی به عظمت و ابهت برکینگ بد کرد که آدم با تماشایش هم سرشار از لذت روشنفکرانه‌ شود و هم گاهی از شدت تأثیرگذاری داستان دلش بخواهد خودش را نیست‌ونابود کند. بله، درست است که دوستان هیچ‌وقت چنین حس نشئگی هنری برای تماشاگرانش به‌وجود نمی‌آورد، اما به‌جایش در سادگی‌اش می‌تواند با بخشی از وجودمان ارتباط برقرار کنند که برای چند دقیقه‌ای هم که شده، کمی غفلت نیاز دارد، نه سهیم شدن در سنگینی بار زندگی یک آدم دیگر.

۸- راس، مونیکا، چندلر، جویی، ریچل و فیبی شش جوان ساکن نیویورک‌اند با سلیقه‌ها و ویژگی‌های متمایز که به‌دلایلی متفاوت با هم دوست شده‌اند. دقیقا همان‌طور که تیتراژ ابتدایی سریال می‌گوید، در شرایطی که کارشان خراب است، پول ندارند و زندگی عاشقانه‌شان شروع نشده ازبین‌رفته، همیشه در کنار همدیگرند و سعی می‌کنند به هم کمک کنند تا بار زندگی برای همه‌شان کمی سبک‌تر شود. ترانه‌ی تیتراژ ابتدایی دوستان جذاب است، ولی شاهکار نیست. راز ماندگاری‌اش همین نسبت فوق‌العاده‌ای است که با تم‌های اصلی سریال دارد. با همان حس‌ها و تجربه‌هایی که همه‌ی ما در زندگی هر روزمان با آنها دست‌به‌گریبانیم. دوستان ادعایی ندارد. سعی ندارد لقمه‌ی بزرگ‌تر از دهانش بردارد. سعی ندارد چیزی جز آن‌چه هست، باشد: سریالی طنازانه درباره‌ی دوستی چند آدم معمولی. دوستانی که البته وقتی می‌شناسیم‌شان، می‌فهمیم در جمع‌شدن‌شان کنار همدیگر کیفیت بی‌نظیری به‌دست آورده‌اند که اصلا معمولی نیست. کیفیتی که کاری می‌کند همه‌ی ما دل‌مان بخواهد از این دوست‌ها در زندگی‌مان داشته باشیم.

۹- فکر کرده‌اید همه‌ی قابلیت‌های بازیگری گری اولدمن را دیده‌اید؟ یا برد پیت؟ بروس ویلیس یا دنی دوویتو؟ راستش تا اینها را در دوستان نبینید نمی‌توانید مطمئن باشید. بازیگرهای مهمان خیلی زود راه‌شان به سریال باز شد، هلن هانت در یک نقش یک دقیقه‌ای در اپیزود شانزده فصل اول و جرج کلونی در نقشی چند دقیقه‌ای در اپیزود هجده همان فصل. هنوز هم نمی‌خواهید قبول کنید که نباید بر اساس دو سه اپیزود ابتدایی سریال ارزش کلی آن را سنجید؟ فقط به‌خاطر دیدن تف کردن‌های جویی و گری اولدمن توی صورت هم، حرف زدن بروس ویلیس جلوی آینه با خودش و رقص دنی دوویتو می‌شود کل هشتاد ساعت سریال را دوباره دید.

۱۰- ماندگاری سریال‌ها خیلی وقت‌ها متكی به پایان‌بندی است و تجربه ثابت کرده که سیت‌کام‌ها خوب پیش می‌روند و می‌روند، اما به اواخر دوران تولید که می‌رسند سقوط را آغاز می‌کنند و گاهی (مثل چگونه مادرتان را ملاقات کردم) پایان‌بندی‌شان چنان تأسف‌آور است که ارزش کل سریال را از بین می‌برد. اتفاقی که حتی ساینفلد هم با پایان زورکی‌اش از آن در امان نماند. البته درمورد ساینفلد شاید زیاد نشود ایراد گرفت چون سریالی را که هیچ روند داستانی مشخصی ندارد چطور می‌شود به یک پایان برآمده از دل اثر رساند؟ اما دوستان در این زمینه کاملا متفاوت است به این معنا که نه‌تنها پایان‌بندی‌اش کاملا در ادامه‌ی داستان است و فکرشده و به‌شدت تأثیرگذار، بلکه یکی از بهترین پایان‌بندی‌های تاریخ سریال‌های تلویزیونی است.

2018-04-26 19:05:41 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
نظرات شما: (۱)
مینا 7 ارديبهشت 1397 - ساعت: 10:50
نه دیگه لازم شد ببینمش! البته اصولا سریال‌بین نیستم. راستی مبالغه همون اغراقه دیگه. مبالغه در اغراق یعنی چی!
پاسخ دهید
پنجشنبه ۲۶ مهر ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۸): اجسام نوک تیز

چاقویی که نمی‌برد

2018-10-18 15:52:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۱ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وسوم

حرکت به سوی سینمای خودکفا

2018-10-13 15:50:09 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۴ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌ودوم

پیشنهاد تاسیس سامانه مردمی جمع‌آوری

2018-10-06 15:04:59 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۷ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌ویکم

طرح مالیات بر سیاه‌نمایی افزوده

2018-09-29 12:57:50 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۴ مهر ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۷): فصل دوم «۱۳ دلیل برای...»

وقتی هدف وسیله را توجیه می‌کند

2018-09-26 11:47:21 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳۱ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌ام

راهنمای انتخاب سوژه مجاز

2018-09-22 12:37:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و نهم

طرح ملی رده‌بندی چهره‌ها

2018-09-15 14:18:47 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۴ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ «همه می‌دانند» که در جشنواره‌ تورنتو نمایش داده شد

کدام اصغر فرهادی؛ مساله این است!

2018-09-15 13:33:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۲۲ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره «رم» فیلم تازه آلفونسو کوارون که در جشنواره‌ فیلم تورنتو نمایش داده شد

این قرار است بهترین فیلم سال باشد؟

2018-09-13 11:59:15 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۱ شهريور ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

درباره‌ «نخستین انسان» ساخته دیمین شزل که در جشنواره تورنتو نمایش داده شد

سفر شخصی

2018-09-12 11:50:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۷ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و هشتم

انتخاب، وظیفه شماست!

2018-09-08 12:12:04 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۰ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و هفتم

راهکارهای بنیادین برای کاهش تنش‌ها

2018-09-01 14:18:06 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۳ شهريور ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و ششم

تکثیر تاسف‌انگیز دموکراسی

2018-08-25 15:22:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱ شهريور ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۶): تاج

اهمیت ملکه بودن

2018-08-23 16:25:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۷ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و پنجم

جوابیه پول‌های نامعلوم به افکار عمومی

2018-08-18 12:41:00 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

برای عزت‌الله انتظامی و همه لحظه‌های خوبی که به یادگار گذاشت

دلم می‌خواد تو لاله‌زار راه برم...

2018-08-17 14:49:28 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۰ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و چهارم

کالای لوکس «سینما» را جمع‌آوری کنید!

2018-08-11 14:20:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

یادداشتی درباره «ماموریت غیرممکن ۶»

زنده باد پاپ کورن!

2018-08-04 11:48:39 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و سوم

مکتب مدیریت آباژور

2018-08-04 10:35:44 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۶ مرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره بیست و دوم

پایان دوران توضیح و عذرخواهی

2018-07-28 12:35:01 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید