پنجشنبه، ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۳:۳۲
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۲):آینه سیاه

نوستراداموس‌های عصر دیجیتال

شلدن کوپر در اواخر فصل هشتم تئوری بیگ‌بنگ به دوستانش می‌گوید که تصمیم‌گیری برای شروع تماشای یک سریال جدید اصلا کار ساده‌ای نیست، چون «اگر شروع کنم، تا آخرش می‌روم، حتی اگر کیفیت سریال افت کند». شاید این دیالوگ برای شما فقط یکی دیگر از شوخی‌های این سریال با اشاره به نرد بودن شلدن باشد، اما برای من مثل این بود که یک نفر دیگر دارد مشکل اساسی خودم با شروع کردن یک سریال جدید را توصیف می‌کند. این‌که وقتی اپیزود اول را ببینم، دیگر تا ته‌اش می‌روم، حتی اگر مثل نقطه‌ی کور، بی‌زمان، لیست سیاه یا بیگانه کیفیت سریال به‌شدت پایین بیاید. اما چند روز پیش، با وجود ابتلا به این بیماری، در یک لحظه‌ی تاریخی فهمیدم که دیگر نمی‌توانم تماشای آینه‌ی سیاه را ادامه دهم. آن هم تنها بعد از تماشای دو فصل و یک اپیزود. یک آن با تمام وجود حس کردم که بریدم؛ و دیگر حاضر نیستم حتی ده دقیقه‌ی دیگر از این سریال را تحمل کنم.

آینه‌ی سیاه [Black Mirror] قرار است نوآور باشد. دور از همه‌ی کلیشه‌ها و داستان‌ها و موقعیت‌های تکراری تلویزیونی. قرار است به موضوعات «مهم» بپردازد. به آینده‌ی تاریکی که پیشرفت‌های تکنولوژیک برای بشر به همراه خواهد آورد. به از بین رفتن نه‌تنها حریم خصوصی، بلکه خلوت آدم‌ها. به حضور همیشگی یک چشم نظاره‌گر (و گاهی قضاوت‌کننده) در زندگی. قرار است آینه‌ای باشد که در آن تصویر روزهایی افتاده است که تکنولوژی، انسان‌ و انسانیت را بلعیده. یک آینه‌‌ی تاریک. یک آینه‌ی سیاه.

و سریال به اندازه‌ی همین عنوانی که برایش انتخاب شده، رو و سطحی جلو می‌رود. «تم» بر داستان، روابط، شخصیت‌ها (البته که هیچ کس در این سریال به مرحله‌ی شخصیت شدن نمی‌رسد) و تار و پود تک‌تک دقایق همه‌ی اپیزودها سوار است. حرکت دوربین، فضاسازی، موسیقی... دست روی هر وجه سریال که بگذارید، تم است که با شدت خودنمایی می‌کند. آینه‌ی سیاه علمی‌خیالی است، اما یک علمی‌خیالی کاملا بدون تعریف و چارچوب. آینده (یا آینده‌هایی) که نمایش می‌دهد هیچ منطقی ندارد جز منطق ذهن فیلمنامه‌نویس که می‌خواهد آدم‌ها و وقایع زندگی‌شان را به زور به تماشاگر بقبولاند. از همان اپیزود اول و ماجرای دختری که وسط شهر روی پل رها شده ولی هیچ بنی بشری (حتی یک پلیس) در خیابان‌ها وجود ندارد که پیدایش کند، می‌فهمیم که سیر اتفاقات و نوع و شدت‌شان کاملا دل‌بخواهی تعریف شده است. نقش تکنولوژی در این سریال کاملا نقش شیطان سیاه آتشینی است که دو تا گوش دارد و دم مثلثی‌شکل و در هر اپیزود، تغییر شکل می‌دهد و با هیبتی جدید و ترسناک‌تر از پیش ظاهر می‌شود. در یک اپیزود به قامت یک هوش‌مصنوعی شبیه آدم‌ در می‌آید و در اپیزودی دیگر در جلد همه‌ی مردم فرو می‌رود و کاری می‌کند که همه مانند مرده‌هایی رفتار کنند که هدفی جز تصویربرداری از وقایع عجیب ندارند. یا آن اپیزود ركاب زدن روی دوچرخه و امتیاز گرفتن و زندگی در آن اتاقک‌های تنگ و سرنوشت هراسناک همه‌ی آدم‌ها. چطور می‌شود که تماشاگر این تصویر را از آینده ببیند و نپرسد که این آدم‌ها چه مرگ‌شان شده؟ این ركاب زدن روی دوچرخه قرار است نقشی را در اداره‌ی کشوری فرضی داشته باشد که نفت در دنیای امروز دارد؟ آخر این چه مضمون‌زدگی وخیمی است که تماشاگرها و منتقدها از «گرفتن» این نکته‌ها کیف می‌کنند و راضی می‌شوند بدون آن‌که کاغذی بودن دنیای سریال و آدم‌های توی آن اذیت‌شان کند؟ طبعا درآوردن چنین عالم و آدم‌های غریبی که ما در آینه‌ی سیاه می‌بینیم کاری نیست که در زمان یک ساعته‌ی سریال بتوان انجامش داد. احتیاج به فضاسازی و شخصیت‌پردازی دارد؛ چیزی که در آینه‌ی سیاه به‌کلی مفقود است.

اما زمان یک ساعته؟ نه، آینه‌ی سیاه، یک سریال انگلیسی است و یکی از مشخصه‌های سریال‌های انگلیسی، زمان سیال‌شان است. هر کدام از اپیزودها زمان خودش را دارد: از چهل دقیقه تا هشتاد دقیقه. مثل دان‌تاون ابی. یا قرار ملاقات‌ها (یک سریال تم‌محور دیگر با این تفاوت که داستان‌ها و شخصیت‌هایش فکرشده‌تر بودند). با دیدن آینه‌ی سیاه  و تحمل سکانس‌های کسل‌کننده و لحظه‌های مرده‌اش می‌توان به نقش حیاتی «داشتن زمان پخش مشخص» پی برد.

راستش هر چه فکر می‌کنم، نمی‌فهمم چرا تماشاگرها و منتقدهای سینما و تلویزیون هر روز بیش از پیش شیفته‌ی «تم» آثار می‌شوند. درک می‌کنم اگر بگویید قصه‌ها، روابط و دنیاهای متعارف دیگر کسل‌کننده شده‌اند؛ اما تا آن جا که ساختارشکنی به هر شکلی امتیاز محسوب ‌شود؟ خب می‌شود به شکل‌های دیگری هم ساختارشکنی کرد. مثلا می‌شود ابزار فیلم‌سازی را داد دست گروهی نوجوان کاملا معمولی، و ازشان درخواست کرد فیلمی بسازند درباره‌ی زندگی‌شان در یک روز معمولی. مطمئن باشید نتیجه‌ای که می‌گیرید نه‌تنها از این داستان‌های غریب جذاب‌تر است، بلکه شاید بتوان از طریق‌اش فهمید که تکنولوژی چطور دارد روز‌به‌روز بیشتر به زندگی آنها نفوذ می‌کند و تمام جنبه‌های حیات‌شان را تحت سلطه‌ی خودش درمی‌آورد. شاید اگر این را درک کنیم، واقعا درک کنیم، آن‌وقت آینده‌ی خیالی‌ای که برای پیشرفت تکنولوژی سر هم می‌کنیم این‌قدر سطحی و غیرقابل‌باور نباشد.

2018-05-03 13:32:50 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
نظرات شما: (۲)
مهدی 15 ارديبهشت 1397 - ساعت: 17:12
خواهشا تو متناتون اگه جایی به سریالی ارجاع میدین تو متن یا پانویس اسم فرنگیش رو هم ذکر کنین و اینکه بعضی جاها که بحث مقایسه میشه به نظرم بهتره از هایپرلینک برای سریالایی که قبلا مرور کردین استفاده کنین.مرسی
پاسخ دهید
کوثر آوینی 22 ارديبهشت 1397 - ساعت: 06:34
ممنون از پیشنهادهاتان. باشد، از این به بعد اسم اصلی سریال‌هایی را که ازشان نام می‌برم، می‌نویسم. هایپرلینک هم فکر خوبی است، مخصوصا که تعداد سریال‌هایی که در این صفحه درموردشان نوشته‌ایم به سی و دو رسیده است. در این مورد البته کاری از دست من ساخته نیست! مسئولان محترم سایت باید ببینند امکانش وجود دارد یا نه.
ماهان 15 ارديبهشت 1397 - ساعت: 01:01
جانا سخن از زبان ما میگویی!
پاسخ دهید
شنبه ۵ خرداد ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سیزدهم

هنرمند بلامانع، هنرمند مرده است

2018-05-26 15:16:08 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲ خرداد ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ های حقیقی (۳۳): اپیزودها

داستان دو شهر

2018-05-23 13:36:54 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۹ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره دوازدهم

شرایط لازم برای اکران فیلم فرهادی در ایران

2018-05-19 13:20:46 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۲ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره یازدهم

اینستاگرام آن اسب را پیدا کنید!

2018-05-12 13:19:29 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۵ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره دهم

هفته درخواست‌های مکرر مردمی

2018-05-05 13:06:54 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۸ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره نهم

کاش برجام‌ت باشم!

2018-04-28 15:34:51 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۶ ارديبهشت ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۱): دوستان

سبکی لذت‌بخش هستی

2018-04-26 19:05:41 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱ ارديبهشت ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره هشتم

جهانی بیاندیشیم، محلی عمل کنیم

2018-04-21 12:20:43 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۶ فروردين ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره هفتم

دلار ارزان ویژه جشنواره موجود است

2018-04-15 12:45:17 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۸ فروردين ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره ششم

استمرار موفقیت‌های ما در سال نو

2018-04-07 14:31:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۶ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره پنجم

خدمات توجیه و توقیف، طبق تعرفه‌ مصوب

2018-03-17 10:54:40 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۰ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره چهارم

ارائه مشاوره انواع اعتراض و بیشتر از آن

2018-03-11 13:35:18 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۷ اسفند ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (30): شکارچی ذهن

دوستی با اژدها

2018-03-08 15:37:27 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۲ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سوم

مردی که گِل می‌گرفت، رفته است

2018-03-03 13:45:05 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۵ اسفند ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره دوم

هر هنرمند عزیز، یک مبارز

2018-02-24 10:04:37 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۳ اسفند ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۹): این ما هستیم

مردی که آنجا نبود

2018-02-22 11:35:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۸ بهمن ۱۳۹۶
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره یکم

گزارش وضعیت کنونی یا اصغر، تو کجایی؟

2018-02-17 14:32:14 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۲۵ بهمن ۱۳۹۶
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۲۸): شرلوک

در جست‌وجوی قطعه گم‌شده

2018-02-14 18:59:34 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۶
محمدصادق شایستهمحمدصادق شایسته

در حاشیه آراء داوران جشنواره فجر

مغزهای کوچک «ما» زنگ زده؟!

2018-02-12 05:39:35 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۳ بهمن ۱۳۹۶
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

داوران و مدیران محترم جشنواره، بازی پیچیده تقسیم جوایز را باختید!

2018-02-12 00:35:31 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید