پنجشنبه، ۱۳ ارديبهشت ۱۳۹۷ - ۱۳:۳۲
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۲):آینه سیاه

نوستراداموس‌های عصر دیجیتال

شلدن کوپر در اواخر فصل هشتم تئوری بیگ‌بنگ به دوستانش می‌گوید که تصمیم‌گیری برای شروع تماشای یک سریال جدید اصلا کار ساده‌ای نیست، چون «اگر شروع کنم، تا آخرش می‌روم، حتی اگر کیفیت سریال افت کند». شاید این دیالوگ برای شما فقط یکی دیگر از شوخی‌های این سریال با اشاره به نرد بودن شلدن باشد، اما برای من مثل این بود که یک نفر دیگر دارد مشکل اساسی خودم با شروع کردن یک سریال جدید را توصیف می‌کند. این‌که وقتی اپیزود اول را ببینم، دیگر تا ته‌اش می‌روم، حتی اگر مثل نقطه‌ی کور، بی‌زمان، لیست سیاه یا بیگانه کیفیت سریال به‌شدت پایین بیاید. اما چند روز پیش، با وجود ابتلا به این بیماری، در یک لحظه‌ی تاریخی فهمیدم که دیگر نمی‌توانم تماشای آینه‌ی سیاه را ادامه دهم. آن هم تنها بعد از تماشای دو فصل و یک اپیزود. یک آن با تمام وجود حس کردم که بریدم؛ و دیگر حاضر نیستم حتی ده دقیقه‌ی دیگر از این سریال را تحمل کنم.

آینه‌ی سیاه [Black Mirror] قرار است نوآور باشد. دور از همه‌ی کلیشه‌ها و داستان‌ها و موقعیت‌های تکراری تلویزیونی. قرار است به موضوعات «مهم» بپردازد. به آینده‌ی تاریکی که پیشرفت‌های تکنولوژیک برای بشر به همراه خواهد آورد. به از بین رفتن نه‌تنها حریم خصوصی، بلکه خلوت آدم‌ها. به حضور همیشگی یک چشم نظاره‌گر (و گاهی قضاوت‌کننده) در زندگی. قرار است آینه‌ای باشد که در آن تصویر روزهایی افتاده است که تکنولوژی، انسان‌ و انسانیت را بلعیده. یک آینه‌‌ی تاریک. یک آینه‌ی سیاه.

و سریال به اندازه‌ی همین عنوانی که برایش انتخاب شده، رو و سطحی جلو می‌رود. «تم» بر داستان، روابط، شخصیت‌ها (البته که هیچ کس در این سریال به مرحله‌ی شخصیت شدن نمی‌رسد) و تار و پود تک‌تک دقایق همه‌ی اپیزودها سوار است. حرکت دوربین، فضاسازی، موسیقی... دست روی هر وجه سریال که بگذارید، تم است که با شدت خودنمایی می‌کند. آینه‌ی سیاه علمی‌خیالی است، اما یک علمی‌خیالی کاملا بدون تعریف و چارچوب. آینده (یا آینده‌هایی) که نمایش می‌دهد هیچ منطقی ندارد جز منطق ذهن فیلمنامه‌نویس که می‌خواهد آدم‌ها و وقایع زندگی‌شان را به زور به تماشاگر بقبولاند. از همان اپیزود اول و ماجرای دختری که وسط شهر روی پل رها شده ولی هیچ بنی بشری (حتی یک پلیس) در خیابان‌ها وجود ندارد که پیدایش کند، می‌فهمیم که سیر اتفاقات و نوع و شدت‌شان کاملا دل‌بخواهی تعریف شده است. نقش تکنولوژی در این سریال کاملا نقش شیطان سیاه آتشینی است که دو تا گوش دارد و دم مثلثی‌شکل و در هر اپیزود، تغییر شکل می‌دهد و با هیبتی جدید و ترسناک‌تر از پیش ظاهر می‌شود. در یک اپیزود به قامت یک هوش‌مصنوعی شبیه آدم‌ در می‌آید و در اپیزودی دیگر در جلد همه‌ی مردم فرو می‌رود و کاری می‌کند که همه مانند مرده‌هایی رفتار کنند که هدفی جز تصویربرداری از وقایع عجیب ندارند. یا آن اپیزود ركاب زدن روی دوچرخه و امتیاز گرفتن و زندگی در آن اتاقک‌های تنگ و سرنوشت هراسناک همه‌ی آدم‌ها. چطور می‌شود که تماشاگر این تصویر را از آینده ببیند و نپرسد که این آدم‌ها چه مرگ‌شان شده؟ این ركاب زدن روی دوچرخه قرار است نقشی را در اداره‌ی کشوری فرضی داشته باشد که نفت در دنیای امروز دارد؟ آخر این چه مضمون‌زدگی وخیمی است که تماشاگرها و منتقدها از «گرفتن» این نکته‌ها کیف می‌کنند و راضی می‌شوند بدون آن‌که کاغذی بودن دنیای سریال و آدم‌های توی آن اذیت‌شان کند؟ طبعا درآوردن چنین عالم و آدم‌های غریبی که ما در آینه‌ی سیاه می‌بینیم کاری نیست که در زمان یک ساعته‌ی سریال بتوان انجامش داد. احتیاج به فضاسازی و شخصیت‌پردازی دارد؛ چیزی که در آینه‌ی سیاه به‌کلی مفقود است.

اما زمان یک ساعته؟ نه، آینه‌ی سیاه، یک سریال انگلیسی است و یکی از مشخصه‌های سریال‌های انگلیسی، زمان سیال‌شان است. هر کدام از اپیزودها زمان خودش را دارد: از چهل دقیقه تا هشتاد دقیقه. مثل دان‌تاون ابی. یا قرار ملاقات‌ها (یک سریال تم‌محور دیگر با این تفاوت که داستان‌ها و شخصیت‌هایش فکرشده‌تر بودند). با دیدن آینه‌ی سیاه  و تحمل سکانس‌های کسل‌کننده و لحظه‌های مرده‌اش می‌توان به نقش حیاتی «داشتن زمان پخش مشخص» پی برد.

راستش هر چه فکر می‌کنم، نمی‌فهمم چرا تماشاگرها و منتقدهای سینما و تلویزیون هر روز بیش از پیش شیفته‌ی «تم» آثار می‌شوند. درک می‌کنم اگر بگویید قصه‌ها، روابط و دنیاهای متعارف دیگر کسل‌کننده شده‌اند؛ اما تا آن جا که ساختارشکنی به هر شکلی امتیاز محسوب ‌شود؟ خب می‌شود به شکل‌های دیگری هم ساختارشکنی کرد. مثلا می‌شود ابزار فیلم‌سازی را داد دست گروهی نوجوان کاملا معمولی، و ازشان درخواست کرد فیلمی بسازند درباره‌ی زندگی‌شان در یک روز معمولی. مطمئن باشید نتیجه‌ای که می‌گیرید نه‌تنها از این داستان‌های غریب جذاب‌تر است، بلکه شاید بتوان از طریق‌اش فهمید که تکنولوژی چطور دارد روز‌به‌روز بیشتر به زندگی آنها نفوذ می‌کند و تمام جنبه‌های حیات‌شان را تحت سلطه‌ی خودش درمی‌آورد. شاید اگر این را درک کنیم، واقعا درک کنیم، آن‌وقت آینده‌ی خیالی‌ای که برای پیشرفت تکنولوژی سر هم می‌کنیم این‌قدر سطحی و غیرقابل‌باور نباشد.

2018-05-03 13:32:50 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
نظرات شما: (۲)
مهدی 15 ارديبهشت 1397 - ساعت: 17:12
خواهشا تو متناتون اگه جایی به سریالی ارجاع میدین تو متن یا پانویس اسم فرنگیش رو هم ذکر کنین و اینکه بعضی جاها که بحث مقایسه میشه به نظرم بهتره از هایپرلینک برای سریالایی که قبلا مرور کردین استفاده کنین.مرسی
پاسخ دهید
کوثر آوینی 22 ارديبهشت 1397 - ساعت: 06:34
ممنون از پیشنهادهاتان. باشد، از این به بعد اسم اصلی سریال‌هایی را که ازشان نام می‌برم، می‌نویسم. هایپرلینک هم فکر خوبی است، مخصوصا که تعداد سریال‌هایی که در این صفحه درموردشان نوشته‌ایم به سی و دو رسیده است. در این مورد البته کاری از دست من ساخته نیست! مسئولان محترم سایت باید ببینند امکانش وجود دارد یا نه.
ماهان 15 ارديبهشت 1397 - ساعت: 01:01
جانا سخن از زبان ما میگویی!
پاسخ دهید
چهارشنبه ۲۵ ارديبهشت ۱۳۹۸
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

پول کثیف در سینمای ایران و کارواش «برکینگ بد»

2019-05-15 22:29:23 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۴ فروردين ۱۳۹۸
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

یک مورد سرقت برای رضای خدا

2019-03-24 00:39:11 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۲۴ اسفند ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

پول کثیف چه خطراتی برای سینمای ایران دارد؟

2019-03-15 19:12:56 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
جمعه ۳ اسفند ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «هت تریک» ساخته رامتین لوافی

قماربازِ فاتحِ مغلوب

2019-02-22 00:40:31 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۲۲ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره هشتم و آخر)

بیانیه «هیات اصلی داوران»

2019-02-11 16:31:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۲۱ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره هفتم)

چرا سندروم #پایان_باز گریبانگیر جشنواره‌ها شد؟

2019-02-10 12:26:42 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۸ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره ششم)

طولانی نساز، شرایط حساس است

2019-02-07 11:43:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
چهارشنبه ۱۷ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره پنجم)

راهنمای جامع تبدیل به یک منتقد واقعی

2019-02-06 14:35:32 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۱۶ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره چهارم)

منتقدان رحم داشته باشند

2019-02-05 14:26:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۵ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره سوم)

صندوق حمایت از کارگردانان بدون فیلمنامه

2019-02-04 11:04:24 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

درباره «غلامرضا تختی» ساخته بهرام توکلی

تختی؛ مردی که گفت نه!

2019-02-03 14:43:55 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
يكشنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره دوم)

راهنمای جامع سالم‌سازی جشنواره

2019-02-03 11:22:52 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما - ویژه جشنواره 37 (شماره یکم)

زد و خوردهای رسانه‌ای با قدرت ادامه دارد

2019-02-02 15:41:03 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۳ بهمن ۱۳۹۷
مرجان ریاحیمرجان ریاحی

درباره فیلم دوم مونا زندی حقیقی

زیبا مثل بنفشه آفریقایی

2019-02-02 14:40:36 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
سه شنبه ۲۰ آذر ۱۳۹۷
علی مصلح حیدرزادهعلی مصلح حیدرزاده

«همه می‌دانند» چرا فیلم متوسطی از آب درآمده؟

اصغر فرهادی و مخمصه راز و معما

2018-12-11 03:42:12 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
پنجشنبه ۱۷ آبان ۱۳۹۷
کوثر آوینیکوثر آوینی

دروغ‌های حقیقی (۳۹): پل

داستان دو شهر

2018-11-08 10:06:10 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷
حسین معززی‌نیاحسین معززی‌نیا

«مغزهای کوچک زنگ‌زده» و اتهام کپی‌کاری

وقتی از کپی‌کاری حرف می‌زنیم از چه حرف می‌زنیم؟

2018-11-05 13:34:49 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۱۲ آبان ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وششم

تحریم‌ها اثری نداشت

2018-11-03 09:08:19 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۵ آبان ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وپنجم

احتمال کوچ برنامه نود به شبکه نمایش خانگی

2018-10-27 14:22:26 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید
شنبه ۲۸ مهر ۱۳۹۷
جلال سمیعیجلال سمیعی

آخ سینما (دوره چهارم) شماره سی‌وچهارم

بومی‌سازی کن و اسکار

2018-10-20 15:29:40 iCinema - آی سینما؛ اخبار سینمای ایران و جهان
به اشتراک بگذارید fb tw gp pi
نظر دهید